Nafarroako Esaera Zaharrak. Urdiain

http://mediateka.fonoteka.com

Nafarroako Gobernua - Gobierno de Navarra
Euskarabidea - Instituto Navarro del Vascuence 
Nafarroako Euskararen Mediaketa - Mediateca del Vascuence de Navarra
http://mediateka.fonoteka.com

Iturria:
Damaso Intza, Naparroa-ko euskal esaera zarrak, 1974.
Bertsio informatiko honen egilea: 
Elea

Nafarroako Euskararen Mediaketak egindako lanak publikoak dira eta, Jabego Intelektualaren Legearen arabera jatorrizko idazlanak bestelako eskubiderik ez baleuka, nahi bezala erreproduzi daitezke.

Nafarroako Esaera Zaharrak. Urdiain

144	Aituna baratzeko paretatik erori duk. -Nora erori da, barrenera edo 	kanpora? -Kanpora. -Ondo ziok; bestela akabo gure azaplantak.	
	Onen antzekoa da Oihenart-ek aipatzen duen artzaiarena: "Lotsa ninzan 	esnea zen isuri, baina aita da hil; Jainkoa, esker zuri!" (304).  145	Aldameneko auntzak errape aundia.	 	Besteen gauzak obeak iduritzen. Beste zenbait lekutan olatsu; Oihenart-ek 	ere: "Atzearen behiak erroa handi" (47).  146	Aldamenekoak beti ondo bizi.	 	Guk ala uste.
 147	Amarrak: aldeko ataien (atarian) abarrak.	   148	Apirila biribil: urdia urdetegian il.	 	Elurte luzeetan.
 149	Apirila fan ta maiatza gero: ganbarein (ganbararen) baztarrian agotza 	bego.	 	Maiatzean bear izango da oraindik agotza, lastoa.  150	Ardi zarrak lagun gura.	 	Baita kristauak ere.
 151	Aukera-maukera, azkenean okerra.	 	Ezkondu aurrean erakerietan dabillenari ori gertatzen.  152	Bearrak erakusten du atzeko aldea nola dantzatu.	 	Lana nola egin.  153	Bera dena bestei; zartagi zarrak pertzari: ipur-beltz.	   154	Bere izena don Franzisko, besteena don "cuerno".	 	Gizon arro aundi-ustekoaz.  155	Berez ez dena, makilatu ta ere ez.	 	"Alper da Maria makillatu, berez bear du".
 156	Beste lanik etzuenak auntzai burua ikuzi.	 	"Ikuzi" aspaldiko euskal-itz jatorra, urez edo garbitu (erderazko lavar), gure 	artean galduxea bada ere. 157	Betelu, diebro guzien okullu.	   158	Etzaio faltako orri zaien erren (arantza) bat. 	Zaian ez da izaten arantzarik; baña gizon orri bai zaian ere aterako zaio 	arantzaren bat, nonnai agertuko zaio beaztopoen bat. Oihenart-ek: 	"Batzuren gatzontzian ere harrak sortzen dira" (72).
 159	Eztu miian erdoirik.	 	Eztu mingaiñean erdoirik, mingaiña lasa du.
 160	Fan (joan), ta ez etorri.	 	Zorretan gelditu danen batez edo esana.
 161	Geren faltak bizkarrean, besteen faltak aurreko aldean.	 	Argatik gureak ez ditugu ikusten, besteenak bai.
 162	Gose dena amets asko.	 	Bere buru-austeak eragiten amets. Oihenart-ek ordea: "Hor (zakur) gose, 	Ioz ase" (250). 
163	Gure maia mai onradu, ez jan ta ez sobradu.	 	Geiegirik gabe, naikoa jaten duena.
 164	Idiek eztula egin, eta San Blas!; aitunak eztula egin, eta itoko al aiz ba!	 	Ori itsuskeria! 
165	Idik (idiak) esan omen zun: 
	Maiatz luzia, maiatz gosia. Arek eraman zun nere alabia.	 
 166	Ilbeltza pasatzen bada iltxuri (elurretan), ardiak aziko du axuri.	 	Uda ona izango dela.
 167	Iruak: errekan diruak.	   168	Jaka-n beiek merke: andik ekartzia neke. 	Urrutiko gauzak merke izan-arren, andik ekartzea kosta da.
 169	Jarri-ta, ipurdiaindo (ipurdiraño).	 	Besten ipurdiraiño irixten ez dena, ain txikia delako.  170	Jendea, jan eta gelditu bear omen da: Jain lauke, jain lauke (jango luke). 	Oraindik jateko gogoarekin; alegia, neurriz jan bear dela. 
171	Kanpoko farragarri, etxeko negargarri.	 	Arrotz artean farragarri gelditzen dena etxerako negargarri.
 172	Kukua etorri, gosia etorri: kukua fan, gosia fan (joan).	
 173	Martxoan lainoa noraindo (noraño), 	 apirilan elurra a ( r ) untzaindo (araño).	   174	Martxo "cuerno"! E (g) ik, eta lerrei egin zak-eta.	 	Leer egin zak, edo bota zak botatzekoa.
 175	Migel, zakua bete gibel.	
 176	Nere müye mitilik, ixilik ezin egonik.	 	Mitilik = itzontzikerian.
 177	Nola etorri ala fan, Mari Juan.	 
 178	Nolako guraso, alako ume.	 
 179	Oilarrak bere lekuban agintzen du.	 	Etxeko nausiak bere etxean.
 180	Orri etzaio faltako astian ostirala bere larunbatarekin.	 	Gose izaten danaz.  181	San Bartolome: bura lodi ta lepua me.	 
 182	Santa Luzia egunerako, eguna oiloa (re) n atzaparra azitzen:  	Eguberri (edo Urte-berri) eruak ere igarri.	 	(Santa Luzia, abenduaren 13'an).
 183	Txakur jaunkariak, ozkarik ez.	 
 184	Zarroo ta bearroo.	 	(Zarrago ta bearrago).  185	Zenbat atei, anbat klisketa. 	Asmakizuna. 	Basoan jaio ta basoan bizi: errira etorri ta, nagusi.	 		Atei = atari; klisketa = maratilla. 	Zer da? Pertika edo akullua.  	(Beste errien batean, alkate-makilla edo zigorra).