Nafarroako Esaera Zaharrak. Leitza.

http://mediateka.fonoteka.com

Nafarroako Gobernua - Gobierno de Navarra
Euskarabidea - Instituto Navarro del Vascuence 
Nafarroako Euskararen Mediaketa - Mediateca del Vascuence de Navarra
http://mediateka.fonoteka.com

Iturria:
Damaso Intza, Naparroa-ko euskal esaera zarrak, 1974.
Bertsio informatiko honen egilea: 
Elea

Nafarroako Euskararen Mediaketak egindako lanak publikoak dira eta, Jabego Intelektualaren Legearen arabera jatorrizko idazlanak bestelako eskubiderik ez baleuka, nahi bezala erreproduzi daitezke.

Nafarroako Esaera Zaharrak. Leitza.

720	Aidea burun, ibilli mundun.	 	Zorakerietan etxetik kanpora dabillena. 
721	A! Kattalintxonekoa! amalau potton!	 	Ez siñestatu ori, txoroa. 
722	Alaba bat, alaba ona. Alaba bi, alaba onak. Alaba iru, amakin, atte lau 	lapurrekin.	 	Alaba bat edo bi direnean, gizonak agintzen etxean; iru alabak eta amak elkar 	artzen dutenean, gizonak ezin burutu aiekin. 
723	An da emen, be(rea)la egiten du.	 	Nonnai ta noiznai lanari lotzen zaio. 
724	Apezak meza eman zun; bere bearra bete zun.	 	Mesede bat iritxi eta eskerrik erakusten ez duenaz, ongilleaz oroitzen ez denaz 	esana. 
725	Arbi errea abenduko, nor bere denborako.	  
726	Arri-urte, arto-urte.	  
727	Atzetik elduki.	 	Bi aldetara artzen da esaera au: 1) norbaiti agertu zaion ajea, lendik ere 		bazuela; 2) norbaiti uste ez zuenen bat bere atzetik etorri zaiola. 
728	Atxoa, atxoa! zarra ta faltxoa!	 	Ori oiu egiten diete mozorrotuei iñautetan, eta bai edanari-edo emanik bizi 	denari ere. 
729	Bide-ondoko arbola, abenduko izarra, ostatuko neskatx ederra: iruek 		ondatzeko arrisku bera dute.	  
730	Danbolin ordainduak, soñu txarra yotzen du.	 	Aurretik pagatutako lanak, ondore txarrak. 
731	Denbora onek besteen bat ekarriko du.	 	Eguraldiak bezela, gizarteko egonerak ere aldarte gogorrak eta goraberak 	izaten ditu. 
732	Diru gutxikin aberasten dena, agudo pobretzen da.	 	Diru pixka bat eskuratu orduko, aberatsak bezela bizitzen asten dena, laster 	esku uts gelditzen. 
733	Den lekutik eramaten da ez den lekure.	 	Jenden arteko artu-emanak nai ta naiezkoak dire. 
734	Eguerdin naikoa, eta gauean enpo. 	Geiegiak jendeari porrot egiñarazten. 
735	Elkartasuna, andrearekin bakarrik.	 	Noiz ta nola den. Elkartasuna bear da beste jendekin ere, elkar laguntzeko, 	elkarri ongi egiteko, elkarrekin pakean bizitzeko. 
736	   	 
737	Eskea apurtsu.	 	Lanera bearrean, eskera jartzen denaz, alper utsaz; olakoak apurka apurka 	asko biltzen. 
738	Esan zak norekin abillen, eta esango diat nor aizen.	 	Beste izkuntzetan ere ezaguna den esaera. Nolako lagun ta adiskideak dituzun, 	alakoa izango zu ere. 
739	Etxeak ate bat, eta nagusi bat.	 	Leitza-ko Txortxiko zanak semeari esana. 
740	Etxe uts, asarre uts.	  
741	Etxeko lapurrari peatzea ez da erraz.	  
742	Etxera etorritakoan, guardasola kanpora.	 	Gauza bat ezgaraian eta ezlekuan egin edo erabilli. 
743	Ezkontza pobrerik ez da, eriotza aberatsik ere ez.	  
744	Ezkontza aurrean, aldapa guzik zelai.	 	Ondoreko nekeak ez ikusten. 
745	Danboliñek dio: "Ezkontza ona di(ag)u, ezkontza ona diu! Atzetik biboliñek: 	"Gero ikusiko, gero ikusiko!"	 	Ezkontzaz. 
746	Gazta zarrari arra bezela, gizon orri gezurre dario.	 	Gezurtontzia esaten zaio olakoari.  747	Gero da bero.	 	Gorriak ikusi bearra aiz oraindik. 
748	Gizon ori zertan da? -Bere berean dago.	 	Gaizki dagonaz galdetzean: ez atzera ta ez aurrera dago. 
749	Idiak min, eta gurdiak soñu.	 	Ixillik egon bear lukena, oiuka ari. 
750	Il da gero, salda bero. 	Kristaua il ondoan apezaren billa joaten direnez esaten da ori Leitza-n. Esaera 	oni oartxo bat erantsi bear diot. 	Gaxo edo eria azkenekotan ikusi arte apeza deitzen ez dutenak ernarazteko 	ongi esana dago ori. Naiz alakoetan, naiz ustekabean norbait iltzen denean, 	bereala apeza deitu egin bear da. Asnase gabe egoteak ez du esan nai askotan, 	kristau ura egiaz illik dagoela; ez da egiazko eriotza, itxurazkoa baizik. 		Ustegabeko eta bat-bateko eriotza izan bada, ordu ta ordutan iraun lezake 	biziak, eta irauten du zenbait aldiz. Argatik apezari otsegin bear zaio elizakoak 	emateko: bada-ezpadako asolbizioa eta oliadura santua. 	Atsaldeko iru t'erdietan il ta zerraldoan itxirik zeukatena, gaueko bederatzietan 	bizirik ikusia nago. Il-itxurarik gabe, kopeta oraindik bero zeukan. Elizakoak 	artu ta bereala il zen, itxura aldatu ta txuri txuri gelditurik. 
751	Ire burue goberna zan; gizonak otea ere yaen (jango) din.	 	Ama gaizto batek bere alabari ezkontzekoan esana. A zer erakutsi ona! 
752	Yanak ondo edana, aseak zear-etzana.	 	Ongi yan ondoan edan, ase ondoan etzan. 
753	Yaietan yai, astean ere ala nai.	  
754	Kattalin, Kattalin, bazoaz? beste bat etorriko da denboraz.	  
755	Larrabide ederra eraman zun.	 	Bere biziko ibillaldia egin zuen. 
756	Lenago ikusten da besteren partza, bere zorrie baño.	 	Nork bere burua nekez ezagutzen; besten utsak aisago ikusten. 
757	Lengo otsokumek bezala: oberena, gaizto asko.	  
758	Letraduak badaki, probatuak obeki .	Liburuetan baño obeki ikasten bizitzean. 
759	Magdalen bero, gaztañen aro.	 	Maria Magdalena uztaren 22'an. 759	Mingañean ez du aririk.	 	Itzontzia da eta gogorrak esaten dakiena. 
760	Mundun iru gauza galtzen dire alperrik: pobrearen arrazorea (arrazoia), 	mendiko egur igarra, ta eroaren indarra.	  
761	Nola edo ala, al dukena egin zak.	  
762	Obereneko alde(r)a yo ta ere.	 	Norbaitek esan edo egin duenari alderdi on bat arkitu nai denean. 
763	Oe-azala, etxeko abea.	 	Oe, oatze. 
764	Ogi erre-berri, etxeko kaltegarri.	 	Erderaz ere: "Pan tierno, mal gobierno". 
765	Odolak etzaizkio galduko estutu-ta. 	Oso lasa ta nagia da. 
766	Ori yoatearekin nere etxean zerue sartu zen.	 	Etxea nasten zuen nonbait. 
767	Oker edo makur, agindua egin zak. 	Eskukoak eskura bear, esanekoak esanera. 
768	Parra ta marra, astoakin ezkondu bearra.	 	Ergelkerietan dabillenak, ezkontza txarra egin oi du. 
769	Pobreza, zeruko lorea: aberatsa, infernuko suatsa.	 	Aldika bai, baña ez beti. 
770	San Klemente Papa, elurre tipi tapa.	 	San Klemente azaroaren 23'an. 
771	San bizente otz, neguaren biotz.	 	San bizente ilbeltzaren 22'an. 
772	Tarranta ederra dauke orrek.	 	Mintzo latza izan ta oiuka itz egiten duenaz. 
773	Txantxarie baño geiago gelditzen ez dena da ori.	 	Beti jira ta bira dabillena. 
774	Txurian beltxa agertuko ez balitz.	 	Zorra paper txurian ez balego tinta beltzez idatzia.
775	Ur yoanari ez egin presik.	 	Alperrikako lana, "usoak yoan ta sareak heda" bezela. 
776	Urre onaren bueltak bertan.	 	Urre onak bezela, gizon onak nonnai arrera ona. 
777	Urteak, adarra luzea du.	 	Neurriz ibilli gauzekin, iraun-arazi. 
778	Ur-urtea, elur-urtea.	 	Ur-urtea, urrak ugari diren urtea. 
779	Zakarditik atera, eta sasi(a)n sartu.	 	Gurutze ariña utzi ta pisuagoa artu. 
780	Zarrari ibiltzeko ta aurrari geldi egoteko esatea, berdin berdin da.	 

781	Zartagie sutan? Errie pestetan.	  
782	Zenbat andre on, ainbeste etxe on.	  
783	Zuri(a)n beltza yarri ezkeroz, an gelditzen da.	 	Diru-kontuak, artzekoak eta zorrak paper zurian tinta beltzez idatzi ezkero… 
784	Mendira noanean, aizkora etxera beire (begira), ta etxerakoan mendira 	beire.