Nafarroako Esaera Zaharrak. Arano.

http://mediateka.fonoteka.com

Nafarroako Gobernua - Gobierno de Navarra
Euskarabidea - Instituto Navarro del Vascuence 
Nafarroako Euskararen Mediaketa - Mediateca del Vascuence de Navarra
http://mediateka.fonoteka.com

Iturria:
Damaso Intza, Naparroa-ko euskal esaera zarrak, 1974.
Bertsio informatiko honen egilea: 
Elea

Nafarroako Euskararen Mediaketak egindako lanak publikoak dira eta, Jabego Intelektualaren Legearen arabera jatorrizko idazlanak bestelako eskubiderik ez baleuka, nahi bezala erreproduzi daitezke.

Nafarroako Esaera Zaharrak. Arano.

785	Antza-putza baño arroago.	 	Bere burua iñor baño geiagotzat daukana. 
786	Antzarak perra-tzik! (perra itzak).	 	"Oa pikuetara" bezela. 
787	Arri jenioa kenduko ziok aitzurrak eta palak.	 	Il ondoan, ez bizi den artean. 
788	Arkaitzean yaioak arkaitzean nai. Sasian yaioak sasian nai.	  
789	Aurra dunak, aurra lan.	 	Aurra duena lotua dago, aurrari kontu egin bear. 
790	Aurrik ez dunak etxea yan: Aurrik ez dunak mundua yan.	 	Aurrik ez duenak neurririk ere ez askotan; duena ta ez duena jateko arriskuan. 
791	Aurrena zure etxea garbi zazu, bestearena garbitzen asterako.	 	Zerorren utsak ken itzatzu, bestearenak kentzen asi baño lenago. 
792	Aurreak, atzeak nola dantzatu erakusten du.	
	Irakasleak ez itzez bakarrik, berak aurretik egiñez erakutsi bear du. Zuk egin 	didazuna egiten dizut. 
793	Atso bat il eta bestea itto? adio Pintto!	 	Zordun bat il eta besteak iges egin? Orra artzekoduna galdurik. 
794	A zer atuna daukaken!	 	Zer mozkorra. 
795	Azala txuria ta barrena beltza.	 	Olakoa da maltzurkerian dabillena. 
796	Bakoitza nola bizi den, etxeko laratzak daki.	 	Estutasun asko ixillik gordetzen dire, iñori deus agertu gabe. 
797	Bereak beretzat eta besterenak erdi bana nai dituena da ori.	 	Bereak eta besterenak iretsi nai dituena. 
798	Beti neketan ibilli baño obe da bein autsi edo urratu.	 	Luzapenetan ibilli gabe.
799	Baserritarren ate-maratillek ez ditu sumatzen kaletar abillek.	 	Kaletarrak uste baño geixeago daki baserritarrak bere lanetan. 
800	Bereak eta gaiñe aittu dizkik. 	Merezi zituenak entzun dizkik orrek. 
801	Belarra yorratu eta artoa sasira.	 	Jorralari gaiztoaz esana. Kantak ere ola dio: "Arto-yorrara noa lur berri 		berrira; belarra yorratu ta artoa sasira". 
802	Bildu(e)n banatzallea da ori.	 	Gurasoak bildua jan besterik egiten ez duena. 
803	Biño… Biño (baiño) ori iñoiz aditzen ez dudana duk.	 	Aitzakiak beti badituk. 
804	Biño (Baiño)… Biño ori luzea duk.	  
805	Bururik ez duenak txapel bearrik ez.	 	Zentzu gutxikoak lan gutxi bear. 
806	Dagonean dagonekiko da ori.	 	Beti bi aldetara dabillena: batean baten alde, bestean bestearen alde. 
807	Elurretan yaio ta izotzetan bataiatue.	 	Jende zitalaz esaten da ori. 
808	Eskalerak, goiti-beiti ibiltzeko egiñak dituk. 	Gizon, etxe eta errien ondasunak ere bai. 
809	Eguerri gaberdian zer aize, urrengo illabetean aize ure.	 	Bai ote? 
810	Esku bat eman eta bi artu.	 	Umekin eta beste askorekin gertatzen da ori. 
811	Gaur bestela etorria naiz.	 	Beste eginkizun batzuk etorrarazi naute. 
812	Gauza bere denboran, arbi errea abenduan.	 	Erderaz ere bereola esaten da. 
813	Gezurrak adarrak laburrak ditu.	 	Gezurra laster agertzen askotan. 
814	Gezurrekin yan eta gezurretik bizi.	 	Olako jendeak ere izaki! 
815	"Gezurtiak zer kastigu merezi du?" galdetu omen zion San Pedrok Jaunari. 	Eta Jeusek erantzun: "Egia esatean ez siñestatzia". 	San Pedrok berriz: "Jauna, ori kastigu txikia da". 	Eta Jesusek atzera: "Ori naikoa da".	  	Ipuitxo polita. Oihenart-ek berdin: "Gezurtiak zer du merexi? Egia erraitean ez 	sinhetsi" (191). 
816	Gizon alarguntzia, ta ankazpiko erretzia, bi(a)k igual.	 	Ain mingarri bata nola bestea. 
817	Gure etxeko andriak emango, idiak yango. 	Idia beti prest dagola jateko. 
818	Gibelean ez du orrek arri asko.	 	Gizon sendoa eta gozoa da. 
819	Guazama, diabru-ama.	 	Guazamak biotz gutxi, ta berarentzat esker onik ez. 
820	Ik besterengatik zapata-pare gutxi urratuko dituk. 	Berekoia dela esateko. 
821	Itzak merke, ta poltsan diru gutxi.	 	Bizitza itzontzikerian daramanaz. 
822	Iriñe bagiñu eta esnea izan, Ayarratik zartagia ekarri ta aia egingo giñuke. 	Zirt edo zart egin gabe ez da jaten eta bizitzen. 
823	Ja ja jai! asteak balira yai! neska alperrak ala nai!	  
824	Yakin naiak, konta-naia maiz berekin du.	
	Ikasi-naia eta ikasia bestei irakatsi-naia ez da gauza txarra, non ta ez den izketa 	utsaletarako bidea. 
825	Yarri egiok ollagorra irago ta ondotik lazoa.	 	Alper-lana egitea da ori. 
826	Jangoikoak ematen du zenbat otz ainbeste soñeko.	 	Bear bezala eskatu ezkero. 
827	Yostaketa luziak azkeneko negarra.	Amaika aldiz ori gertatzen! 
828	Kandelera otz, negua motz; Kandelera bero, negua gero.	 	Ola beste asko lekutan eta beste izkuntzetan. Oihenart-ek: "Ganderalu hotz, 	negua botz: Ganderalu bero, negua Pazkoaz gero" (178). 
829	Laratzak muturra beltza du.	 	Laratza kedarrez belztua egoten dela, egia; eta sukaldeak asko eskatzen duela 	ere bai. 
830	Magdalen aste, ezpara aste.	 	Ezpada, ezpara, listorra (Magdalena uztaren 22'an). 
831	Maiatzeko aza, gizona iltzeko.	 	Garai ortan azak gogorturik daudelako. 
832	Martxo garaartxo, oraindik ez nauk ire bildurtxo.	  
833	Martxo-lore, pirri-lore; apiril-lore, urrien lore; maiatz-lore, utsa baño obe.	 834	Min artzen dunak atx! egiten du.	 	Mindunak ai! ai! egiten du. 
835	Ni ez nago zurearen bearrean, zu ere ez nerearen bearrean; biok kitto.	 	Bi lagun elkarrekin aserretu diranean esana. 
836	Non illundu, an ostatu; orrekin ez yostatu.	  
837	Nolako aurrekoak, alako ondorekoak.	 	Nolako gurasoak, alako umeak. 
838	Ordañez, ollasko!	 	Zitalkerian esana: zuk egin didazuna egiten dizut nik zuri. 
839	Orain ar zak ori lepotik!	 	Arrapa zak ori. 
840	Ontza-putza baño arroagoa.	 	Ontza-putza = otsaputza, astaputza. 
841	Oñezkorik nai ez, ta zaldizkorik izan ez.	  
842	Orrek beti adar bat falta dik.	 	Burua ez zeukak oso ongi. 
843	Porron ederra duk ori!	 	Itzontzi ederra.  
844	Sasian yaio, sasian nai; gure astoak ez du etxera nai.	  
845	Sasitik atera ta txaparrean sartu.	 	Lanbide bat txarra delakoan utzi eta txarragoa artu. 
846	San Jose: kazkaabarra ortzetan.	 	Eguraldi txarra izaten askotan egun artan. 
847	Xardin erdia yan, xardin erdia lan; xardin osoa yan, xardin osoa lan.	  
848	Txikia, politt.	 	Emakumeaz esaten da geienetan. 
849	Txoria neguan goseak omen zegon eta txingurriari yoan omen zitzaion jateko 	eske. Orduan txingurriak galdegin: 	- Udan zer aitu, txori?  	-Udan a(r)itu niñuan kantari.  	-Orain abil bada dantzari.	  	Ipui edo alegia oso ezaguna. Baiñan alegi ortan txoria ez baiña txitxarra 		(ttirritta) joaten zaio txinurriari jateko eske. 
850	Umeak azi, zartu ta nekeak bizi.	 	Beste leku batzuetan: Umeak azi ta nekeak bizi. Umeak aztean, eta bai zartzean 	ere nekerik asko sortzen zaie zenbait gurasori ume oien eskergabekeriaz. 
851	Urrutiko intxaurrak amalau; aldera orduko lau.	 	Urrutiko kontuak ez bereala siñistu, urrutiko gauzak ez dire diruditen bezain 	onak. Oihenart-ek: "Urrunago, berriak handiago" (472). 
852	Zaian zur eta iriñetan ero.	 	Aspaldiko eta toki askotako esaera. 
853	Zer modu? -Zer esango dia(g)u? goizean gutxi, eskas eguardian; artakoz 	otordu onik egin gabe, pixkaren guardian.	  
854	Zurra(r)en poltsak bi zulo.	 	Bera ta etxekoak gosez, eta azkenean bestek jaten guzia.