Nafarroako Esaera Zaharrak. Oskotz.

http://mediateka.fonoteka.com

Nafarroako Gobernua - Gobierno de Navarra
Euskarabidea - Instituto Navarro del Vascuence 
Nafarroako Euskararen Mediaketa - Mediateca del Vascuence de Navarra
http://mediateka.fonoteka.com

Iturria:
Damaso Intza, Naparroa-ko euskal esaera zarrak, 1974.
Bertsio informatiko honen egilea: 
Elea

Nafarroako Euskararen Mediaketak egindako lanak publikoak dira eta, Jabego Intelektualaren Legearen arabera jatorrizko idazlanak bestelako eskubiderik ez baleuka, nahi bezala erreproduzi daitezke.

Nafarroako Esaera Zaharrak. Oskotz.

924	Ardi sorokoiek lagunak billatzen.	 	Gizon ardozaleak ere bai. 
925	Arto egin berri, gain zuri! -Zer zaitzu zuri?	  
928	A ze mutille naizen ni! naikoa jan ta pillotari!	 	Alfer ederra. 
932	Bakotxek bere santuari otoitz.	 	Bakotxek bere alde egiten du. 
952	Nolako txoria, alako kabia.	 	Nolako jendea, alako etxea. 
1001	Atzeko aldetik ere begie bear giñuke, atzetik zer datorren ikusteko. 	 
1002	Auntzentzat ez da esirik: gaiztoentzat ez da kontzientzirik.  
1003	Bere neurriko zapatarik gabe ez da iñor.	  
1004	Beretzat gauza ez denak, ezin moldatu besteak.	 	Bere etxea ta bere burua zuzentzen ez dakienari, ez zaio besteren kargurik 	eman bear. 
1005	Bildurrik gogorrena, giza-bildurra.	  
1006	Bizia luzia, ta laburrena.	 	Neketan bizi denarentzat bizi luze. 
1007	Bizi dena, nondik edo andik agertzen da.	  
1008	Buruz arrie jo, edo arriz burue, berdin da.	  
1009	Eder-itsusirik ez du(e)n jendia, parragarri.	 	Ederra ta itsusia berezten ez dakienak, kalterik artzen ez badu ere, bai 		parragarri gelditzen. 
1010	Egin ez du(e)nik ez du iñork jaso nai.	  
1011	Egunek egune urbil du.	

1012	Eguzki txuri, atze beltza.	 	Atzetik ekaitza. 
1013	Eltze bakoitzek bere estalkie bear.	 	Mutil bakoitzak neskatoa (sic). 
1014	Elurrak, gañek (mendi gañak) (t)opatzen ditu.	  
1015	Ematen du(e)n ure beti ona.	 	Emallea beti ona. 
1016	Erregu (anega) bat gari elkarrekin jan arte, senar-emazteak ez dute elkar 	ezagutzen. 	 
1017	Errietan eliza baño etxe geiago dire.	 	Etxetik botatzen den maixtarrari esana. 
1018	Eskallerak gora ta bera erabiltzen ditu Jainkoak.	  
1019	Eskalleren bat irixten ez zaion gaiñik ez da.	 	Goienera igo ta ere, etsaia iritxi dakioke, artarako eskallera izango du, nai 	badu. 
1020	Eskopeta utsek bi gizon ikaratzen ditu, beteak bat.	  
1021	Espaleko gosea, makurrena.	 	Espaletan lotua dagon gariak, ultzirako prest, ogi-gosea piztuzen du. 
1022	Esperantza txarra baño, gabea obe.	 	Uste utsa, amets utsa; auzietan kalte. 
1023	Etxea beti eske dago.	 	Bera zutik idukitzeko eta bertakoak bizitzeko. 
1024	Etxeak bere aldiak: batean egin, bestean ondatu. 	 
1025	Etxe guzietan labatzak beltzak.	 	Guzietan izaten aldi txarrak, beltzak. 
1026	Etxeko andrearen burutik dabillen etxea, auntzak jaten duen baratzea.	  
1027	Ez den tokitik deus ateratzen ez.	  
1028	Ez du(e)na, arria baño gogorragoa da.	 	Arriak deus ez ematen; ez duenak ere ez. 
1029	Ez du(e)nak duenari zer ematen dio? -Lotsa.	   1030	Ez duguna bagiñu, txerri bat il bagiñu, urdaia jain (jango) giñun. 	 
1031	Ez du(e)nak ez du deus emaen.	 	Arri gogorrak bezela. 
1032	Ez-etik bai-era asko dago.	 	Deus ez denean zerbait duenak asko duela. 
1033	Ezin ditekena, ditekena da.	 	Elkar lagunduz edo. 
1034	Ezur nausiko miñe du alperrak.	 	Lanerako gogorik-eza, orra aren ezur-miña. 
1035	Gabea otza da.	 	Ez baitu zertaz berotu. 
1036	Gabez ataria jotzen bada, inguruko leioak erne.	  
1037	Gainberak aldapa berekin du.	 	Gainbera ta aldapa gora. 
1038	Gaizki esaten du(e)nak, esan ainbat zor.	  
1039	Gaizki pentsatzen du(e)nak, ongi ezin egin.	 	Bere buruari ta bestei kalte. 
1040	Galdu den tokian asi bear da kapusai bille. 	 
1041	Gaurko ogia, biarko gosea.	 	Gaurkotik zerbait gorde biarko. 
1042	Gauza ona baño, feri ona obe.	 	Feri onean saltzen den azienda edo gauza, feri txarrean ezin saldu, edo 		merkeago ta galduz saldu bearko. 
1043	Gaztañe lan, gaztañe jan. 	 
1044	Gaztentzat da plaza. 	 
1045	Gerrak aittu (aditu, entzun), baño ikusi ez.	  
1046	Gizona etxean euki nai baduzu, jarri iozu jauna bezela.	Arrera ona egiozu, jaun bati dagokion bezelakoa.
1047	Gizon ustelari burutik bera kaka egiten diote guziek.	 	Txoriak txori-maloari edo izugarriari bezala. 
1048	Goiena baño gorago deus ez da.	 	Irabazi ta irabazi joan arren, goiena jo ezkero deus geiago ez da. 
1049	Goldaratz: arto gutxi ta ogia latz.	 	Goldaratz, Imoz-ko erria da. 
1050	Gu il ta ere, zakuak errotara joango ttuk (dituk).	  
1051	Guzietatik naikoa iñon ez.	 	Naikoa ta gaiñezkoa zeruan bakarrik. 
1052	Guziok bizirik jaioak: guziok geren eskubideak.	  
1053	Ibilli bear du(e)nak, egotea kalte.	  
1054	Idiak, adarra leorra, ta oazalaren sabela.	 	Lanik ez badu egiten ere, asko jaten. 
1055	Idie adarretik galtzen da: eskribaue plumetik, eta gizona firmetik. 	 
1056	Ikasirik ez da iñor jaiotzen. 	 
1057	Illak eta biziak ematen pena berari.	  
1058	Irabazirik galdu.	 	Musean asko irabazi, eta gero ordago batekin dena galdu. 
1059	Irabaziak ankak arin.	 	Geiago irabazteko gogoa sortzen du. 
1060	Itzalik gabe iñor ez da. 	 
1061	Izanak ez du gaitzik egiten; eza da beltza.	  
1062	"Izan dire", izen txarra.	 	Orain ez direlako. Oihenart-ek: "Izana, izen gaitza" (282). 
1063	Jaio-ta il arte, ez esan zein iturritan ur edain (edango) den.	  
1064	Jan aurreko janak, ez du etxea galtzen.	  
1065	Jende askok, asko bear.	  
1066	Jenioak ez dire erosten.	 	Baiñan bai bakoitzak berea zuzentzen, bere burua garaitzera saiatuz. 
1067	Jornal pagatua, adiskide zar.	 	Pagatu duena geroz adiskide gelditzen. 
1068	Jokuan garbiena asi dena, gelditzen da garbiena.	  
1069	Soñuak poztutzen ez du(e)na, ez da parte onekoa. 	 
1070	Su ona bere aita ta ama.	 	Familia baturik idukitzeko, aita ta amaz gaiñera bear dela sua; gurasoekin 	batean, suaren ingurura biltzen da familia osoa. 
1071	Sua ere txingien gañean lenago egiten da. 	 
1072	Surik ez den tokian, ekerik ez da ateratzen.	 	Oihenart-ek: "Su gaberik ez da kerik" (415). 
1073	Tellatupe asko du(e)nak, buruauste asko.	  
1074	Tipule tristure.	 	Txikitzean negarra sortu dezakelako ote? 
1075	Tripek ez du jairik.	 	Jai ta aste berdin eskatzen. 
1076	Txanpon gaiztoa, etxera biur.	  
1077	Txerri gosea ta jende gosea, goiztar.	  
1078	Tximinipean ezagutzen dire gizonak.	 
1079	Udan jostari ta kantari, ta neguan dantzari.	 	Gogora ekarri txinurri ta txitxarraren (ttirrittaren) ipuia. 
1080	Ukal-ondoa urbil dago, ta ezin eman musurik.	 	Olakoxekoak familiako gorrotoak. 
1081	Urak ernaltzen du lurra.	 	Lurrari fruitua eman-arazten, urik gabe ezin eman. 
1082	Ur askok indar asko, baiña beti gainbera.	  
1083	Zaietan irin, eta iriñetan zai.	 	Edozein lanetan asi ta, kontra joaten dena. 1084	Zaku utsa ez da zutik egoten. 	Lan egitekoz jan egin bear. 
1085	Zaldirik seguroena nork bere ankak.	  
1086	Zapi ta zapi, katuaren tema. 
1087	Zarrantz-en amabik: mundu guzian emanik.	 	Zarrantz, Imozko erri txiki txikia. 
1088	Zenbat eta ipurdie gorago, ordu(a)n eta burue berago.	  
1089	Zer da dolorea? zaku zar bat artu ta ezin billatuz laborea. 	 
1090	Zer dio artzaleak? aspertu dela emanzalea.	  
1091	Zer merezi du ongilleak? eskergabekeria. 	Ez da ori ongilleak merezi duena, baiña ori ematen zaio maiz aski: esker 		onaren ordez esker txarra. 
1092	Zeruan aur aingeru bat obe, lurrean zazpi apez baño.	 	Ori esaten zaie aur bat il zaienei. 
1093	Zitu gutxi du(e)n adarra, tente.	 	Ez baitu fruituaren pisurik makur-arazteko. 
1094	Zor ona baño artzeko txarra obe.	 
1095	Zorria baño pobreago, ta zorria baño lotsagabeago. 	 
1096	Zorri birpiztuak ozka miñe.	 	Emen ere ongi dator Oihenart-ena: "Jaunetan zein da latzena? ezdeuseti 		jauntzera heldu dena" (259). Beartsua izan, eta aberastu egin dena. 
1097	Abenduko eguna argitu orduko illuna.	  
1098	Abendu txuri, ez ardi ta ez axuri.	  
1099	Agerian dagonak ispillu bearrik ez.	 	Agerian dagoenak ez du itz bat geiago bear. 
1100	Agintzale ona, egintzale txarra.	 	Asko agindu (itzeman) bai, baña ez bete. 
1101	Agoa (aoa) dabillen arte, sabela poz.	   
1102	Agokoa (aokoa) geroko.	 	Jatera ematen zaion aziendak, gero esnea ta ematen. 
1103	Aidearen aide, pariente. 	 
1104	Ama lapurra, beste andre batekin mokoka ari zelarik, alabak esan zion: 	"Ama, esaiozu lapurra! esaiozu lapurra! bestela berak aurrea artuko dizu". 	Oihenart-ek berdintsu: "Ama, aitzint zazkio p… deitzera". Nolako ama, alako 	alaba! 
1105	Al denean al dena, eta al dittekean bezala.	 	Ola egin bear beti. 
1106	Alkatea, bestekin da alkate.	 	Bera bakarrik deus ez. 
1107	Alperra beti pentsatzen.	 	Gogoeta asko ta gutxi egin. 
1108	Ama Birjiña martxoko, ardi antzue larrean aseko.	  
1109	Ama Birjiña urriko, lioa iru orriko.	  
1110	Ama aurrekin eskuak loturik.	 	Amak aurrekin naiko lan. 
1111	Amak ume guziak beretzat ezagutzen ditu.	 	Oiek baitire bere ondasuna. 
1112	Apaltasunak guziak bereganatzen ditu.	  
1113	Apirilleko egunak iru aro.	 	Maiz eta aise aldatzen. 
1114	Arantza izango dena, gaztetan zorrotz.	 	Gaztetan ezagungo zer izango den gero. 
1115	Ardi zarraren umea, egar-gure.	 	Amak esne gutxi, ta umea beti errape billa. 
1116	Ardoak ez du indarrik; edan ta bizkortzen ditu baztarrak. 	 
1117	Aritze ta ezpala ari batekoak.	 	Guraso gogorrengandik ume gogorrak. 
1118	Arrausi luzea, lo(g)ale edo gosea.	 	Ola esaten da erderaz ere. Oihenart-ek: "Aharrausi usua, gose edo lo-		mezua" (11). 
1119	Arrazoiari berea eman bear zaio.  
1120	Asiak egiña dirudi, eta egiñak urre gorria.	  
1121	Asko den eguna, deus ez izateko bezpera. 	Geiegizko gastuak, gero zorrak. 
1122	Astea bear dute gauzak, asi gabe buru ematerik ez.	  
1123	Astoaren jangarrie, berekigabekerie.	 	Orrek beartzen jatera. 
1124	Atsaldean jeki zen neskameak esan omen zuen: Gaur eguzkia okerreko 		aldetik atera da.  
1125	Aundiak aundiago, ta txikiak akabo!	 	Aundiak txikia zapaltzen. 
1126	Aur mukizu ta txaldarrari ez egin irririk.	 	Nork daki zer izan liteken! 
1127	Aurre, eri luzea.	 	Aurrak lanik asko ematen amari, luzaro eri dagonak bezela. 
1128	Aurrek kargarik ez dute jasotzen, baño kontuan bai.	  
1129	Azariak ere bera bezalakoak izaten dittu umeak.	  
1130	Azkena gelditzen denak paga txela (ditzala) gastuak.	  
1131	Azkenik ez duen plazorik ez da.	 	Erderaz ere: No hay plazo que no se cumpla. 
1132	Azpiroz-ko txerriek janak ixildu zitu(e)n. Txerrikumeak zeuden kurruxke: 	"Amabik eta barurik, amabik eta barurik! nok ikusi du olakorik?" Urtamak 	beste aldetik esan omen zien: "Lenago nik, lenago nik".	  
1133	Baratxurie, urte guziko janarie. 	 
1134	Bat emen da; beste bat banu!	 	Gauza galduak arkitzean. 
1135	Baztarre(r)a allaatu, ta itto.	 	Arrisku aunditik atera, ta seguruan galdu. 
1136	Bear, eta izan; orrek du eskerra.	  
1137	Beingoa, barkatzekoa da.	 	Bein egiten den utsa, barkatzekoa. 
1138	Beorrean eta erlean ez jarri interesa osoa.	 	Biek bat-batean galtzen baitire. 
1139	Beren bidez etorri, ta beren eskutan joaten. 	Langille ta nekazarien irabaziak berdin. 
1140	Berez ez badabille, alperrik da makille.	  
1141	Bestek ekarri ta bestek eraman. 	Mutil edo morroi ta langillearekin irabazten dena. 
1142	Bildurrek, oñetan egalak jartzen ditu.	  
1143	Bizi naiean, bizia galdu. 	 
1144	Burua galtzen duenak, ankak non dabiltzen ez daki.	  
1145	Dabillenak, zeozer ekartzen du etxera.	  
1146	Danbolin pagatuak, soñu gutxi.	  
1147	Daukanak artu.	 	Musean esaten da ori. 
1148	Denborak, guziak ekartzen ditu. 	 
1149	Den tokitik zabaltzen da.	 	Bestentzat ere izango da. 
1150	"Deus ez bada, beste zerbait" esan omen zuen eskaleak.	 	Noski "deus ez da" esan zioten etxean. 
1151	Diruak egiten du dirua.	 	Gastuetarako bear dena geitzeko. 
1152	Dirurik ez du(e)n gizonak zapoa dirudi.	 	Guziak ostikoka erabiltzen. 
1153	Du(e)nari eman, ez du(e)nari kendu.	 	Arrazoia duenari eman egin bear zaio. 
1154	Besteen ordez iñor iltzen ez.	 	Eriotzazko esaera. Goiz edo berandu guziok il bear, ez dago ordezkorik. 
1155	Denbora joan egiten da, eta gu bageramazki.	 	Eriotzazko esaera. Beti bidean gabiltza. 
1156	Denborak urrea balio du.	 	Eriotzazko esaera. Ola esaten da erderaz ere. Ordu bakar batek urre guziak 	baño geiago balio du, zerua irabazteko ainbat. 
1157	Erioak begiak argi.	 	Eriotzazko esaera. Ari etzaio iñor izkutatzen. 
1158	Eriotza lege berdiñe: gizona etorri bezala joan. 	Eriotzazko esaera. "Jaioak iltzea zor". 
1159	Ezin esan gure ordua non dagon.	 	Eriotzazko esaera. Azken ordua noiz ta non izango den ez dakigu. 
1160	Illari ankak otzak.	 	Eriotzazko esaera. 
1161	Iltzeko, gazteak ordu jakiñik ez; eta zarrak iges egiterik ez. 	Eriotzazko esaera. 
1162	Loak ekarri ta loak eraman.	 	Eriotzazko esaera. Lotan etorri ta lotan joan? bai askotan. 
1163	Zartara guziok iritxi nai, baño zartu iñork ez.	 	Eriotzazko esaera. Luzaro bizi nai, baño zartu gabe, beti gazte. 
1164	Zartatik iñor ez pasatzen.	 	Eriotzazko esaera. Aurtzarotik adiñez-adin zartzarora igarotzen gera; baña 	zartzarotik eriotzera, eztago bitarteko adiñik. 
1165	Badire gaitzek, miñik ez ta onik ez.	 	Gaitzazko esaera. Berez etorri ta berez joan egiten direnak. 
1166	Baratzurie, zazpi gaitzen kontrakoa.	 	Gaitzazko esaera. Alako indarra du baratzuriak! 
1167	Begiak asko ikusi nai du, ta gutxi sufritu.	 	Gaitzazko esaera. 
1168	Besteren nekeak aise eramaten dire.	 	Gaitzazko esaera. Besten nekeaz axola gutxi izaten. 
1169	Eri dagonak, orduak luzeak.	 	Gaitzazko esaera. Bakarrik badago (ta gauez) luzeago. 
1170	Eri luzea, bizi dela atzendurik (azturik).	 	Gaitzazko esaera. 
1171	Eri luzea, aspergarrie.	 	Gaitzazko esaera. Ari laguntzea guziz on, bai arentzat bai gerentzat. 
1172	Ez dire gaitz guziek gaitzera artu bear.	 	Gaitzazko esaera. Erderaz esaten da: No hay mal que por bien no venga. 
1173	Ez egin besteri, zuretzat nai ez duzunik.	 	Gaitzazko esaera. 
1174	Gaitze, lapur ixille.	 	Gaitzazko esaera. Gutxien uste denean etortzen, lapurra bezala. 
1175	Gaitzek aiseago etortzen dire, joaten diren baño.	 	Gaitzazko esaera. 
1176	Gaitzentzat ez da zarrik, ez gazterik, ez bizkorrik.	 	Gaitzazko esaera. Denak berdin arrapatzen. 
1177	Gaitzetan pixketik etortzen da puske.	 	Gaitzazko esaera. Asieratik eragotzi bear, txartzen utzi gabe. 
1178	Gaitz onik ez da.	 	Gaitzazko esaera. Gorputzarentzat ez, baña bai arimarentzat; kristau asko 	gaitzari esker ondu dire ta zerua irabazi dute. 
1179	Gaizki dagona añuriz, ta ongi dagonak aditu nai ez.	 	Gaitzazko esaera. Maitasun murritza! 
1180	Gorputzak alde alperrik ez du.	 	Gaitzazko esaera. Alde guziak beretzat ezagutzen ditu; guziek badute zeñek 	bere egitekoa, ez daude alperrik. 
1181	Gorputzak ez du baztarrik.	 	Gaitzazko esaera. 

1182	Indarrak pixkeka etorri, ta pixke-pixke joaten dire.	 	Gaitzazko esaera. 
1183	Miñek tokiz aldatzea on, besteren etxera obe.	 	Gaitzazko esaera. Miñak tokiz aldatzea on duela, agerian dago: baño besteren 	etxera zertako? 
1184	Min txikiagoa, aundiagoak atzentzen du (aztuarazten du). 	Gaitzazko esaera. Oihenart-ek ere ola: "Gaitza, gaitzagoak derahatza" (174). 
1185	Min txikirik ez da.	 	Gaitzazko esaera. Alaz ere, emengo miñik aundienak txikiak dire beste 		mundukoen aldean. 
1186	Nai du(e)nak geiago egiten du, al duenak baño.	 	Gaitzazko esaera. 
1187	Naiz deus gabe, Jainkoak digula osasune.	 	Gaitzazko esaera. 
1188	Osasuna ez dugu erosie; Jainkoak eman ta Jainkoak kendu. 	Gaitzazko esaera. Askotan ez al dugu galtzen geren erruz? 
1189	Osasune, galdu arte, ez dugu deusetan artzen.	 	Gaitzazko esaera. 
1190	Osasune, munduko ondasune.	 	Gaitzazko esaera. 
1191	Otza, frío; gosea malo: ezurretatik erortzen nago.	 	Gaitzazko esaera. 
1192	Ardi marrakalariak bokadua galtzen du. 	Itzetazko esaera. Erderaz ere ola. 
1193	Ardoak esan zu(e)n: Naizen tokian jolasik gabe ez da izango. 	Itzetazko esaera. Jolasa = izketa. 
1194	Badakizu zer esate(r)a zoazin; zer adituko duzun, ez.	 	Itzetazko esaera. 
1195	Baietz! Ikusi ta sinets!	 	Itzetazko esaera. 
1196	Barnak ez dire ikusten, esanaz azaltzen.	 	Itzetazko esaera. 
1197	Berak pote, besteri uzten ez.	 	Itzetazko esaera. Berak nai duen guzia esan ta egin, nai duen bezala ibilli, eta 	besteri deus ez utzi, zuzen ibilarazi; beretzat lasa ta erraza, bestentzat estu ta 	zorrotza. 
1198	Besteri bere ogitik jatera ematen daki(e)na da abille.	 	Itzetazko esaera. 
1199	Egie, arma zorrotza.	 	Itzetazko esaera. Eta askotan mingotza. 
1200	Esana aizeak eramaten du: eskribitua an gelditzen da txurian beltza. 	Itzetazko esaera. 
1201	Esaten daki(e)nak, entzuten jakin bear. 	Itzetazko esaera. 
1202	Ez balute listoak egiten utsik, ez lukete tontoak egiñen irririk. 	Itzetazko esaera. 
1203	Gezurretan atera egie.	 	Itzetazko esaera. Orrela, maltzurki jokatuz, ateratzen diete egia gaizkille ta 	lapurrei. 
1204	Ixillik dagonaren berririk ez da jakiten.	 	Itzetazko esaera. Aren aotik ez beintzat. 
1205	Itzak izpidea ekartzen du.	 	Itzetazko esaera.

1206	Itza bere kiderrakin.	 	Itzetazko esaera. Itz ori egia dela erakusteko bear diren ageriekin. 
1207	Itzek ekartzen du.	 	Itzetazko esaera. "Otsoa aipatu ta otsoa azaldu". 
1208	Jende gezurtie, maingia baño lenago arrapatzen da.	 	Itzetazko esaera. 
1209	Jolas (itz) batek, bestea.	 	Itzetazko esaera. 
1210	Lengo kontu zarrak berritzea, lan alperra. 	Itzetazko esaera. 
1211	Munduko marmariak bein otso egiten duena, otso gelditzen da. 	Itzetazko esaera. Marmariak, jenden esamesak; norbaiti ezarri zaion izen txarra 	kentzea zail da. 
1212	Negarra libre da.	 	Itzetazko esaera. 
1213	Nik jarri duten (dudan) jolasbidea, beste batek itzaliko du biar. 	Itzetazko esaera. Nik jarri dudan izpidea, esanbidea, esamesak. 
1214	Nork beretzat ez du bein ere kulparik. 	Itzetazko esaera. Ez beti. 
1215	Ongi eldu zaigune, siñisten dugu aise.	 	Itzetazko esaera. 
1216	Txakur ixillak ozkarik seguroena.	 	Itzetazko esaera. Ixilka esanak kalte aundiena askotan. 
1217	Ustea ez da jakitea.	 	Itzetazko esaera. Nik uste nuen ola edo ala zela… kontuz esan bear. Oihenart-	ek berdin berdin (475). 
1218	Berri ona barra (zabal) dezala Jainkoak gure artean.	 	Jainkoazko esaera. Berri ona Ebanjelio santua da: geroztik otoitz egokia ori 	guziontzat. 
1219	Betiko, Jainkoa.	 	Jainkoazko esaera. Bai, Bera bakarrik; betidanik izan da, iñoiz asi gabe: egun 	ta betiko izango da, iñoiz bukatu gabe. 
1220	Eskatu ezkero, Jainkoak gauza bat ez bada, beste bat ematen du.	 	Jainkoazko esaera. Guk nai giñuken ta eskatzen dugun baño gauza obea; guk 	baño obeki daki zer zaigun on ta zer gaitz. Gure otoitzak ez dire bein ere 	alperrik. 
1221	Etsaia ez dago lo.	 	Jainkoazko esaera. Gauden bada gu ere beti erne, betiko gal ez gaitzan. 
1222	Gure Jainkoak urez il (de)zala gure egarrie.	 	Jainkoazko esaera. Mozkorrengatik esana. 
1223	Jainkoa beti ematen.	 	Jainkoazko esaera. Dugun guzia Ark emana dugu. 
1224	Jainkoa izan ditteke berankor, baña ez atzenkor.	 	Jainkoazko esaera. Aspaldiko esaera; Oihenart-ek ola dakar: "Jainkoa, luzakor 	bad'ere, ez da ahanzkor" (254). 
1225	Jainkoak bedeinka gaitzala! berri onez berri gaitzala!	 	Jainkoazko esaera. 
1226	Jainkoak denbora debalde ematen du; batzuk sobra dute, ta besteak eskas. 	Jainkoazko esaera. 
1227	Jainkoak digula illean eta bizian argia!	 	Jainkoazko esaera. Argia datorrenean esaten da. 
1228	Jainkoak eman, ta Jainkoak kendu.	 	Jainkoazko esaera. Ori esan zuen Job santuak, aberats zelarik, zuen guzia 	galdu ta billutsik gelditu zenean. 
1229	Jainkoak ez daki(e)na (t)opatzen du.	 	Jainkoazko esaera. Jainkoak ez-jakiñari baño kontu zorrotzagoa eskatuko dio 	jakintsuari; onek jakiñaren gaiñean egiten duelako gaizkia, arek berriz jakin-	gabez. 
1230	Jainkoak makill(ar)ik gabe jotzen badaki.	 	Jainkoazko esaera. 
1231	Jainkoak nai ez du(e)n tokian ez da gaitzik.	 	Jainkoazko esaera. 
1232	Jainkoaren baitan gaude denok.	 	Jainkoazko esaera. 
1233	Lana egin, ta ez eman.	 	Lana gerok egin, besteri eman gabe, ori da aundia. 
1234	Lanerako gauza denak, zertarako diru pillek?	  
1235	Lapur aundiak txikiaren enbidie. 	 
1236	Lapurre arrapatzeko lapurre on.	  
1237	Lapurrek alderdi bat igarra, ongi atera ezkero; gaizki atera ezkero, biak.	
1238	Lapur pesta, laburre. 	 
1239	Lastoa izaten den tokian, izaten da garie.	  
1240	La(g)unek nai dittuenak, izaten dittu.	
1241	Lenak len, gero gerokoak.	 	Lan bearrenak aurretik, gero besteak. 
1242	Lixua egin bear, eta oialik ez.	 	Sua egin nai ta sugairik ez. 
1243	Maiean katillu aundiak: artzeko onak, emateko txarrak.	  
1244	Maindireak austea baño, oñetakoa austea obe.	 	Oatzean gaizki egon baño obe oñetakoak lanean austea. 
1245	Makurre, erakutsi gabe ikasten da.	 	Zenbatez lenago, erakusten balitzaigu! 
1246	Martxoa igesi doaie karriken, eta emiogun arriken.	  
1247	Martxoak bi egun eskatu zizkion otsaillei (au 28-kin gelditurik); eta oriño 	bizirik zeuden ardiek bi egun aietan il zituen.	 	Ipui ezaguna beste lekutan. 
1248	Martxoaren erdin (erdian), gau t'egun berdin.	 	Iraillaren erdian ere bai. 
1249	Martxoan Pazkoa? urte ure falsoa.	 	Gero legortea etorriko delako ote? 
1250	Martxoan ostotsa, apirillean bei-larru(a)k.	 	Beste leku batzuetan: berrogei eguneko ekaitza; onen bildurrez ote? 
1251	Merkeak garestia berekin du.	 	Gauza merkeak gutxiago irauten agixko. 
1252	Mingaña ortzak baño aurrerago ateratzea, arrixku aundia.	  
1253	Munduan zer da bizkorrena? Eriotza. -Baño baduk beste bat azkarragoa: 	Jainkoa. 	 
1254	Munduko lur guziak aski ez, eta bost oñetan gelditu. 	Il ondoan, lurpean. 
1255	Musu-truke ez du iñork irabazten.	 	Irabazteko lan egin bear. 
1256	Nai badittuzu honrak eta famak, zuzenduko zaituzte aittek eta amak.	 

1257	Nai baduk aise izan, ez zakela deus izan. 	Deus ez duenak lapurren bildurrik ez; baña gosearen…? 
1258	Nai baduk deus falta gabe, ago deus gabe.	 	Deus ez duenari, ez diote deus kenduko. 
1259	Naikoa den etxean, eroa're biziko da.	  
1260	Naiz bero, kalma balego!	 	Lo egin naiko zukenak esana. 
1261	Naiz il-zar, naiz ilberri, emaiozu azia egualdi onari.	 	Ereiteko eguraldi onari begiratu bear zaio, ez bakarrik illargi zar ala berriari. 
1262	Neguak edertzen du uda.	 	Neguko elur ta izotzak udarako mesede. 
1263	Neguko eguzki txuriaz ez fia! 	 
1264	Nolako burua duzun, alaxeko txapela arkituko duzu zure ezkontzan. 	Alaxeko andrea eta etxea noski. 
1265	Nondik atera ez dakizun tokian ez sartu; astoak ori badaki.	  
1266	Norberak jakiten du bere mandulien berri. 	Nork edo zerk nasten zion bizitza; manduliak, mando-euliak. 
1267	Oiala kutxetik saltzen da obekiena.	 	Neskatxa etxekoia ongiena ezkontzen. Berdintsu Oihenart-ek (658) eta beste 	lekutan. 
1268	Oial zurian erortzen da mantxarik aundiena.	  
1269	Oilloak ere bere lurrean indar. 	 
1270	Onez, iñor aspertzen ez. 	 
1271	Oraingo neskak ispillua berotu arte egoten dire aurrean. 	 
1272	Oraingo umeakin ez dago eroak bizitzerik.	 	Aien lotsagabekeria dela-ta. 
1273	Orain ez da aurrik.	 	Orain gazteenak ere asko dakite. 
1274	"Orkonpon" baño obeki atera zen "zer-gerta".	 	Jende zentzudunak bere gauzei ongi begiratzen die, zer-gerta-ere. 
1275	Ostirala, aste guziaren kontrarioa. 	Egun ortan Jainkoa ixkutatu zelako omen. 
1276	Otsoak ere bere burue du mandataririk oberena.	 	Oihenart-ek: "Otsoak ez du kausitzen mandataririk bera iduririk" (387). 
1277	Pazkoa goiz balitz, martxoan ez balitz!	  
1278	Pazientzie debalde ematen da. 	 
1279	Pobrearen aberastasune, aurrek.	  
1280	Poltsan erla (erreal bat) baño geiago ez zaigu azitzen umea. 	Erreala poltsan bat ere ez azitzen… 
1281	Pixke ta pixke, puske.	 	Pixka askok egiten dute puska aundia. 
1282	Puzkar aundia kaka-gure, izotz aundia elur-gure.	  
1283	San Migeletan il-berri, eros zak idi berri: San migeletan il-zar, sal zak idi 	zar.	  
1284	San Simonetan, kapa zuria mendietan.	 	San Simon eta Juda urriaren (lastaillaren) 28'an. "San Simon eta Yuda, uda 	joan ta negua eldu da". 
1285	Seme, itz guziak datozen bidean ez itzuli.	 	Gaizki esanari ez gaizki erantzun. 
1286	Senarra il nai baduzu, uzta-abuztuan aza emaiozu.	 	Beste zenbait lekutan ere ola esaten da. 
1287	Soilletan, aize otz (musean galtzen ari).	 	Mendi soilletan, aizea otz eta zorrotz. 
1288	Zure buruari arrika ez eman.	 	Osasunaren eta batez ere arimaren kaltetan ez deus egin. 
1289	Zuretzat on ez dena, besteentzat ez opa.	  
1290	Zuzentasuna nai duena, bere etxetik asi bedi.	  
1291	Abenduak egunik ez, jai uts ta gau uts. 	Illabete ortan gau luzeak eta jai asko. 
1292	Ardi-larruz otsoa estaltzen da.	 	Gure Jaunak esan zuen ori; gaiztoak on-itxura artzen, al duen kaltea egiteko. 
1293	Ardoak ez du ezurrik. 	Aise iresten da geiegi ere, edalearen kaltetan. 
1294	Askarate-ra bazoaz, joko zaitue mazoaz; Askarate-tik bazatoz, goseak iltzen 	zatoz.	 	Askarate, Araiz-ko erria. Esaera ori asmatu zuenak, ez zion Askarate-ri 		maitasun aundirik. 
1295	Atso zar zar bati esan zioten: "Beste mundutik, zu joateko mandatue etorri 	da". "Ez naizela etxean esaiozue" erantzun emen zuen.	  
1296	Aur-amak, aur lotan bekio.	 	Amak aurrari lo arrarazteko beta luzea bear duenetan. 
1297	Azaro loizu, urtea garizu.	  
1298	"Bagiñu, bagiñakike". Au esan zuena bixigua ezkatak kendu gabe ari zen 	jaten.	 	Bixigua jateko oiturarik ez zuen noski, gutxitan izaten ortarako era; maizago 	jaten balu, ikasiko luke nola jan: Bagiñu, bagiñakike. 
1299	Balantza dauken aldera erortzen da arbola.	 	Zein aldetara dagon makurtua eta artara. 
1300	Beatza eskeñi, ta besoa artu.	 	Eskeñi zaion baño askoz geiago eraman. 
1301	Bentan egon, ta bidean trot.	 	"Errotan lasa, ta bidean presa". 
1302	Bere buruari arrike eman dionak, damuak urretan balitu, aberasturik legoke. 	Ainbestekoa da, bere erruz etorri zaion kalteaz duen damua! 
1303	Beretzat asko bear duenak, besterentzat gogo gutxi. 	Beretzat, bere biziotarako, asko bear duenak, besterentzat gogo gutxi eta 	emateko ere gutxi. Oihenart-ek: "Onegi dena beretako, ezta aski 		bertzentako" (659). 
1304	Besteen ixipuz garbittu nai dittu uli(a)k, eta eltzetik bestek atera ta jaten 		babak.	 	Ez du nekerik den txikiena era artu nai. 
1305	Besterik adittu nai ez duenari, berak nai duena bakarrik esan.	 	Orixe bai entzungo du gogotik, bestetarako gorra da. 
1306	Beste tokietan ere ogie azalik gabe ez da izaten.	 	Nonnai lan egin bear. 
1307	Beti zerbait ari, ta beti zerbait gabe.	 	Zerbait falta.

1308	Bokadu batean ezin ta bitan eta irutan jaten aritzen gera. 	Lanak ere berdin, ez dire denak batean egiten, aldian bat egin bear da. 
1309	Egiñek, egitteko gogoa.	 	Ongi atera zaigun lanak aurrerako gogoa sortzen. 
1310	Egoa, errekara arte ez gelditzen.	 	Euri egin eta errekak bete arte. 
1311	Eltzea, aundie ere, bete ezkero gaiñez aste da.	 	Gizonik den gozoena ere, bete egiten eta bere onetik ateratzen, geiegi 		zirikatzen dutenean. 
1312	Enbidiak akabatuko du mundua.	 	Elkar ezin-eramanak eta gora igo-naiak ekartzen ditu gizartera nasketarik 	aundienak. 
1313	Eraitteko, abenduko autsek baño azaroko loiek obe.	  
1314	Erdi morroi, erdi etxeko. 	 
1315	Erioak oñek azkar. 	Laster irixten gutxien uste den tokira. 
1316	Errazkin-go gaztañe, gorringo baten pare.	 	Errazkin, Larraun-go erria. 
1317	Errazkindarrak, manso a(g)udoak.	 	Patxaran dabiltzenak, baño buru onekoak. 
1318	Eskuz ekarri ta oñez eraman.	 	Norbaiti zerbait, liburuen bat edo, utzi diogunean, gero nekez atzera 		eskuratzen. 
1319	Ez arbi, bai arbi, naiko arbi.	 	Gutxi ematen zuen tokian asko biltzen. 
1320	Ez da lapurrik estekiñik gabe.	 	Estekiña = estalkia. 
1321	Fama txarra urrutira joaten da.	 	Eta laster ala ere. 
1322	Famili onean, guziak begi batetik ikusten dute ta a(g)o batetik artzen dute 	aza. 	Elkarrekin ongi datozenean bai segurik. 
1323	Gizon gorpuzgillea, lan zuri.	 	Gorpuzgillea = gorputza guri guri zaintzen duena; olako gizona lanerako 	uzkur. 
1324	Gure bizie, txorie egan bezala, agudo pastuko da.	  
1325	Itsasoak bere lekuak bear ditu.	  
1326	Jana den tokitik ekarri, eta denetik dela; goseak alderdi txarra. 	 
1327	Karobi ondoa, beti bero.	 	Asarre ondotan esaten da. 
1328	Labe beroan dagon-dagon, sutu egiten da egurre.	 	Arriskuan luze egotean, giña gaiztoa berez sutzen. 
1329	Maiatza, urte guziaren ardatza.	  
1330	Maiean eder da ogie, alorrean arrea.	 	Arrea = goldea. 
1331	Martxoan sagu-pixik ez, apirillean ateririk ez: ordun etorriko da maiatza 	fardel fardel.	 	Martxoa legor, apirilla buste; gero maiatzak ekarriko eguraldi ederra, euria ta 	beroa zein bere garaian. 
1332	Non egiñik ez zuenak, eskaratza laiatzen asi omen zen.	  
1333	Nork bere lekuak beretzat nai izaten ditu.	 
1334	Odolak su(r)ik gabe irakitten du.	  
1335	Ogi beltza baño beltzago da ogiaren eza; au da beltza.	  
1336	On ainbat txar egitten du egueldiak.	 
1337	Oñazez dagona, begi guzien mingarri.	  
1338	Ordez-orde egitten dena baño justizi oberik ez da.	  
1339	Otsoa artaldean ikustea obe, ardiak Kandeleran abaro baño.	  
1340	San Bartolometan, muño txikiak itzal aundia. 	San Bartolome abuztuaren 24'an. 
1341	San Juan larraka, urte guziko marraka. 	San Juan larraka esaten da San Juanetan eguraldi txarra dagonean, illun, otz 	samar, ez euri ta ez ateri, gari asko oraindik burutu gabe, kanpoko guzia oso 	atzeratua; olako urtetan izango da jenden artean marraka, negarra, estuasunak. 
1342	San Markos, artoak ereiñik balegoz!	 	Beste lekuetan olatsu. 
1343	San Pedrotan katu-pixe ainbat euri baldin bada, gaztañe izango da.	 

1344	Sasie maldaren alde.	 	Nekazariak sasia alor landutik kendu ta erre egiten du; mendi-maldan berriz 	sasia trabarik gabe azi ta galanta egiten da; orregatik sasiak malda du maite. 	Berdin jendetan, gaizkillea gaizkillearen alde. 
1345	"Si" ta "no" ta "porque" zar: ire taloa neretzat.	 	Zenbait legegizon ta filosofo txarrek amaika aitzeki ta itzul-inguru billatzen 	dituzte, jabeari berea kentzeko; auzitan dabillen gizonak diru asko txautu eta 	azkenean bearbada auzia galtzen. Nolanai ere, askotan deus gabe gelditzen. 	Argatik Oihenart-en zuhur-hitza: "Auzilaria, nekeziaren ezkutaria" (58). 
1346	Txerri lentxak, ankak aiñe ume aski ditu.	
	Lentxa = lenbiziko amaldikoa. 
1347	Txintxurrak toki estuak ditu.	 	Orregatik txintxurrean egiten diren operazioak kontu aundiz egin bear. 
1348	Urte idorra, gaztain-urte. 	 
1349	Zinzara korapillatuak, legortea datorrela esan nai du.	 	Zinzara, zinzare, zizare. 
1350	Ziztenik ez dun arros(ar)ik ez da. 	Ziztena = arantza. 
1351	Amak umea ezin, eta umeak ama jotzen. Zer da?	 	Asmakizuna. Ezkilla. 
1352	Auntze il, ta auntze bizirik. Zer da?	 	Asmakizuna. Auntza illa, ta bi zirik zintzilika daukatena. 
1353	Kendu ta kendu, ta gero aundiago. Zer da?	 	Asmakizuna. Zuloa. 
1354	Eun dontzella e(g)un guzian elkarren atzetik, eta elkar ez arrapatzen. Zer ote 	da? 	Asmakizuna. Arilkaria. 
1355	Labea bete aizkora txiki. Zer ote dira? 	Asmakizuna. Ortz eta agiñak. 
1356	Eun bazen, berreun baziren: denak batean pixa egiten. Zer ote dira? 	Asmakizuna. Ittuxurak. 
1357	Utsik baño gutxiago pisatzen beterik. Zer ote da?	 	Asmakizuna. Zuloz beterik dagon zerbait.