Nafarroako Esaera Zaharrak. Igoa, Ihaben, Jauntsarats.

http://mediateka.fonoteka.com

Nafarroako Gobernua - Gobierno de Navarra
Euskarabidea - Instituto Navarro del Vascuence 
Nafarroako Euskararen Mediaketa - Mediateca del Vascuence de Navarra
http://mediateka.fonoteka.com

Iturria:
Damaso Intza, Naparroa-ko euskal esaera zarrak, 1974.
Bertsio informatiko honen egilea: 
Elea

Nafarroako Euskararen Mediaketak egindako lanak publikoak dira eta, Jabego Intelektualaren Legearen arabera jatorrizko idazlanak bestelako eskubiderik ez baleuka, nahi bezala erreproduzi daitezke.

Nafarroako Esaera Zaharrak. Igoa, Ihaben, Jauntsarats.

1358	Adar igarra badu orrek.	 	Ez dago oso ongi burutik. 
1359	Adiskide, aizu: gaizki esana ere ongi ar zazu.	  
1360	Alde guzitan, asteak ostiral bat badu.	 	Ezbearrak nonnai izaten. 
1362	Aldiz aldiz, zapataria zaldiz.	 	Noizean bein bedere obekixeago bear. 
1363	Amak limixkatu gabea da.	 	Arlotekerian azia eta ezia da. 
1364	Aoan gurutze utzi naute.	 	"Ao bete ortzekin utzi naute", ezer gabe. 
1365	Arbolik ez da adar igarrik gabe.	 	Ezta kristaurik ere utsen bat gabe. 
1366	Ardi beltxa billatzeko gau ona zegok!	 	Gau oso illuna noski. 
1367	Arekin larreak erre ditu.	 	Arekin artu-emanak erabat autsi ditu. 
1368	Arin, arin, alla(g)atu nintzen Getarin. Nenbillen nenbillen, alla(g)atu nintzen 	Sunbillen.	  
1370	Arria bota ta eskua gorde.	 	Billaukeri itsusia. Erderaz ere ola esaten da. 
1372	Artzaie ta nekazarie, beti ikasle-berri.	 	Baita beste kristau guziok ere beti ikasi bearra badugu.

1373	Asto-arrak ume egiñen dik, i mugitu orduko.	 	Jende nagiari esana. 
1374	Atsa izaki gure bizia!	 	Jende gutxik gogoan artzen duten egia orixe!  
1376	Auts, errauts egiñik utzi du.	 	Osoro ondaturik utzi. 
1377	Aztaka, aztaka dabil.	 	Nora jo ez dakiela, aztamuka, itsuen antzera. 
1378	Azken atsetan dago.	 	Azkenekotan, il urren. 
1379	Balitz-balitzate!	 	Bada-ezpada. 
1381	Bakotxek bere etxetik atera bitza kontuak… 	 
1382	Bakotxe(r)i beretik jate(r)a eman.	 	Bakoitzari dagokionetik jatera ematea, ongi dago; baña besteri loxintxa egiñez 	egalak ematea eta iñoren kaltezkoa dena esatea, ori oso gaizki. 
1383	Basoan yaio ta basoan nai: gure zamalkoak ez du etxera nai.	  
1384	Bei betizu(a)k bei betizue billatzen.	 	Nork bere gisako lagunak billatzen. 
1386	Beste egitekorik ez zuenak, eskaratza landu omen zun. 	Alperkeriak gauza onik ez. 
1387	Betiko etorri zenak ere yoan bear zuela esan emen zun.	  
1388	Biar da gero.	 	Gero agertuko da egia, gauza orren argitasuna. 
1389	Bidenabarrean egiñek bi balio ditu.	  
1390	Bizi naiean, bizia galdu.	 	Ainbeste jendek ola: batzuk lan gogorregiz, besteak jostaketa eta apustu 		geiegiz. 
1391	Dagonean degonekikoa da ori.	 	Bein bataren alde, gero bestearen alde. Kristau zuurrak aldiz ola bear du; 	norekin bizi den, arekin ongi etorri; baña lixintxarik eta gezurrik gabe. 
1396	Ezkur-urtea, sagu-urtea.	  
1399	Ez dik katillupean eukiko, ez.	 	Ez daki ezer ixillik idukitzen, dena esan bear. 
1401	Gaiztoak nai artean, onaren bizia.
	Olatsu beste izkuntzetan ere. Gaiztoa onari etsai, Kain Abel onari bezela.

1403	Garizume erdie negu zen, osorik ere ez bazen.	 

1404	Gibel aundi!	 	Nagiaz eta patxara aundikoaz esana.

1405	Goseak dagonarentzat, arto otza ona.	  
1406	Guardasol txikik, bi ezin estali.	 	Diru gutxiz gauza asko ezin erosi. 
1407	Ik nai ttuk zopak eta klik!	 	Sagarrak erosi ta saskia ere berekin eraman. 
1409	Iru lagun ta iru apari? ez diote asko nai elkarri!	  
1410	Itsu-patsu, denak alatsu.	  
1411	Jainkoak siestan zegola egiña aiz i!	 	Elbarri eta traketsari esana. 
1414	Katurik mantendu nai ez duenak, arratorik berak arrapa txela (ditzala).	
1415	Kondea kastatik, aiena maldatik.	  
1417	Leitza aundi, Iruñaren pare; Madrille ere nai giñuke.	 	Leitza inguruko errietan, aundinai ta arrotzat dauzkate Leitzarrak. 
1418	Lengo lepotik burua.	 	Lengo ibillera txarretara itzuli da, lengoa bera da. 
1419	Lur beltzak ogi zurie.	 	Lur beltza gari-lurra. 
1420	Maiatza erdi otzak eta erdi goseak il emen zun.	  
1421-2	Martxo zarpilletue! Ik konponduko dituk Imotz, Basaburu ta Larraun 		balleak! -Itzultzen banaiz berriz, errekak beteko ttiat (dizkiat) geliz.	 	Sorgin antzeko zerbait bezela zaukaten agidenean martxo zitala. 
1423	Martxo-lore, alper lore; apiril-lore, gabe baño obe; maiatz-lore, urrien 	pare.	 	Zein den illabeterik onena landareak loratzeko. 
1424	Neskato zozporra, moztuko diñat kaldorra.	 	Zozpor = naisa; kaldor = tontor. 
1425	Nola etorri, ala yoan.	 	Lan egiñez irabazia, kontuz yoaten; lanik gabe etorria, nolanai yoaten. 		Oihenart-ek: "Laster bildüa, laster urratüa" (638). 
1426	Nolako Juantzar, alako Maritzar.	 	Nolako senarra, alako emaztea. 
1427	Non den miña, an da miia.	 	Nor bere miñaz edo kezkaz mintzatzen. 
1428	Nor bera den tokian, Jainkoa.	 	Jainkoa toki guzietan; norberak bere gauzak egitea bezalakorik eztela esan nai 	du, orduan Jainkoa berekin duela, beste iñor ez balu ere. 
1429	Ogeita amarreko ederra izan dugu.	 	Bazkari ederra. 
1430	Onek badik.	 	Illarietan, illen mezetan, apezen kantua ola izaten omen da: Il dena aberatsa 	bada (astiro, luzatuz): Onek badik, onek badik, onek badik; onek kantu luzea 	bear dik. Il dena pobrea bada berriz (arin arin, atsik artu gabe): Onek ez dik, 	onek ez dik, onek ez dik; onek lenbaiteen zulora bear dik. Zer duten asmatzen 	gure jende umore onekoak! 
1430	Onek badik, onek badik, onek badik; onek kantu luzea bear dik. 	Il dena aberatsa bada (astiro, luzatuz). 
1430	Onek ez dik, onek ez dik, onek ez dik; onek lenbaiteen zulora bear dik.	 	Il dena pobrea bada berriz (arin arin, atsik artu gabe). 
1431	Ontzurreak, bertan bueltak baditu.	 	Gauza onari begitarte ona. 
1432	Oñezkoari muzin, eta zaldizkorik ezin; ola gelditu da.	 	Mutil xeari neskatxak eskerrik ez ematen, eta aberatsak neskatxa arroari ere 	ez. 
1433	Orain arrapa zak ori aztaletik.	 	Eskura zeukana garaiez ez artu eta iges egitera utzi duenari esaten zaio ori. 
1434	Or konpon! Orkonpon-ek etxea galdu egin emen zun.	 	"Or konpon" esanez gauzak ez dire egiten eta zuzentzen. 
1435	Or konpon, konboio!	 	Egin zak nai dukena. 
1436	Orrek babak eltzetik aterako ttu.	 	Bizia ta ernea da ori. 
1437	"Per istam" egiñen diat!	 	Apezak Oliadura ematean esaten duen itzetatik artua da esaera au. Esaera 	zakarra, bai gauza santuei begirunea galtzen zaielako, bai kristau bati olako 	gaizkia esaten zaiolako. 
1438	Saldis: naiz astoz ta naiz zaldiz.	 	Oñez ezin zitekenak, ola igo bear zuen erri ortara, alako mendi-mutur batean 	dagolako. 
1440	Soñu aundik eta intxaur gutxi.	 	Diru gutxi izan eta aundi-itxura egin. 
1441	Sukaldekoak zer dio? sutondokoak diona.	 	"Nagusiak zer dio? mutillek diona". Oihenart-ek beste aldera: "Zer dio 		sutondokoak (morroiak)? zer baitio sut-aitzinekoak (nagusiak)" (434). 
1442	U(r)e yaio zen denboran, izarrak zeruan zeuden.	 	Ori jaio zeneko, etxe ori egiñik zegoen; edo baita ere: yaio zeneko, Jaunak 	olako doaiz ornitu zuen ori. 
1443	Ur bilduek egitten ttu saltorik aundienak.	 	Luzaroan ezbearra ixillik eraman duenak, uste ez ziren gauzak azaltzen ditu. 
1444	Zaldabe berrik, soñu ona.	 	"Arto egin berriak usai ona". Zaldabe = pandereta. 
1445	Zaparretik atera, ta sasin sartu.	 	Lan txar bat utzi, ta txarragoa artu. 
1446	Zatadunik nai ez, eta zaldunik izan ez.	 	Imotz-en bezela. 
1448	Zer ari aiz? -Zotzari ziria sartzen.	 	Alper lanean, ezerezkerian. 
1449	Zer gertaere ongi bizitu zen.	 	Aurretik prest egoteak ez du kalterik. 
1450	Zer eperra arrapatu ziñuen!	 	Zer mozkorra! 
1451	Zertako bear dizkiña(g)u orrenbeste lukainka? -Maiatz luzeak eramain zittin. 	 
1452	Ziñurrik dun añe odol ixurtzen du.	 	Al duenak al duen ariora ematen du. 
1453	Zirt edo zart egin bear dugu.	 	Egin edo ez egin, aurrera edo atzera, ez-baian ta zalantzan egon gabe. 
1454	Zipitte utsa da ori.	 	Zital utsa. 
1455	Zure esanak eta auntzen gauerdiko eztule, bik bat.	  
1456	Zu maratil bille beti.	 	Beti aitzeki billa, besteren naiera edo esanera ez jartzeko.