Nafarroako Esaera Zaharrak. Bera.

http://mediateka.fonoteka.com

Nafarroako Gobernua - Gobierno de Navarra
Euskarabidea - Instituto Navarro del Vascuence 
Nafarroako Euskararen Mediaketa - Mediateca del Vascuence de Navarra
http://mediateka.fonoteka.com

Iturria:
Damaso Intza, Naparroa-ko euskal esaera zarrak, 1974.
Bertsio informatiko honen egilea: 
Elea

Nafarroako Euskararen Mediaketak egindako lanak publikoak dira eta, Jabego Intelektualaren Legearen arabera jatorrizko idazlanak bestelako eskubiderik ez baleuka, nahi bezala erreproduzi daitezke.

Nafarroako Esaera Zaharrak. Bera.

1715	Abenduko eguna, argitu orduko illuna.	  
1716	Agustin Pierres, ate-zokoan negarrez: arto-puska eskutan, ta ogi-puska 	naiez. 	 
1717	Ama Birjiña martxokoan Erromako zubian kuku; San Pedrotan mutu. 	 
1718	Ama Birjiña martxoko, beiak larrian aseko.	  
1719	Andres, trikilun tres: bolsa aundia, ta dirurik ez.	  
1720	Antxo txarra beti bildots.	 	Ume edo jende bearra, beti premian. 
1721	Antzotza erria zuretzat.	 	Antzotza = gaiña kendu zaion gazura; erria = errea. 
1722	An zagon!	 	Noizpait izan bada ere, galdua zagon. 
1723	Apirilla, biribilla: urdandegian zerria illa.	 	Apiril osoa elurretan badago, zerria gosez edo otzez iltzen. 
1724	Arek ere lengo lepotik burua.	 	Lengoa bera da orain ere, ez da bat ere aldatu. 
1725	Ardi txikia beti bildots.	 	Jende eza beti neketan, eta buru gutxikoa berdin. 
1726	Aria baño eskua luzeago bear da.	 	"Orratza baño aria luzeago bear da". 
1727	Arriak ez du begirik.	 	Kontu beraz arria botatzean, nai ez den tokian jo ez dezan. 
1728	Artajona: arte ona.	 	Arte deritzan zuaitzetik sortua. 
1729	Artuko (d)ituk iri(a)k eta asto beltxarenak.	  
1730	Ator, ator: badi(ag)u aza, illarra, ta pittar mingorra.	 	Jatera deitzeko. 
1731	Batzuetan ardi ta bertzetan bildots.	 	Ezkondu bati dagokion eran ez dabillena. 
1732	Ba! ez duk burutik maingu!	 	Buru ona du bere gauzetarako. 
1733	Bearra, gauza miarra.	  
1734	Beti maja nai du(e)na, beti zarratrako.	  
1735	Beti eri ta beti gaxo: beti zain-ezurrak oso.	 	Maiz gertatzen da ori: beti eri ta gaxorik daudenak, luzaro irauten. 
1736	Bi itxetako zakurra gosiak il.	  
1737	Bururik ez duenak txapel bearrik ez.	  
1738	Denan (denen) soruan, belar txarra.	 	Denak ebakitzen, bañan ez ongarritzen. 
1739	Dirua: mutillik oberena, ta nagusirik txarrena.	 	Laguntza aundia, ongi erabiltzen bada; nagusi txarrena, biotzaren jabe egiten 	bada. 
1740	Duenian bon: ez duenian gabe egon.	  
1741	Eman ta kendu: apuk (zapoak) amar biatzak kendu.	  
1742	Erraiok bearrien gibel(e)ko aldian.	 	Suminduko duk, belarri ondora esaten badiok. 
1743	Espentsa (esperantza) aiña beldur.	  
1744	Etsaiak, egizak eta agertzak.	 	Gaizki egiten duenaz esaten omen da. 
1745	Etxe txikia beila (bereala) gañez, ta beila utsa.	  
1746	Etor(ri)ko dire ezpata gerrian.	 	Gogor egitera ote? 
1747	Ez du sudurretik aborañoko astirik. 	Entzun duena ezin ixillik iduki. 
1748	Gero ariko da aztunpa bezala negarrez.	 	Aztunpa mutikoen jostaillu ta jostaketa bat zen. Lintsus-adar puska bat artu ta 	barneko mamia ustu egiten zioten; gero tutu ori urez beteta ur ori elkarri 		botatzen ta elkar bustitzen ibiltzen ziren jostaketan; ortik esaera au. 
1749	Gezurra esan nuen Getarian: ni etxera orduko atarian.	  
1750	Gizonak itsasoari: Ezkon adi! mantxotuko aiz bai!	 	Ezkonduak ori esan omen zion itsasoari. 
1751	Goiz gorri, arrats euri: arrats gorri, goiz egualdi.	  
1752	Goiz yekia, goiz gose: berandu yekia, loz ase.	  
1753	Gu Ameriketara abiatu ezkero, itsasoa agortuko yuke.	 	Gure bear-orduan iñork ez du deus guri laguntzeko. 
1754	Yaio ezkero, eriotza zor.	  
1755	Yakiteak ez du ogirik yaten.	  
1756	Yateko gogorik ez duenak, Larun-en maia prest. 	Larun mendia, Beratik urbil. 
1757	Ibiltzen den pitxera autsitzen da.	  
1758	Yep! etxean mai ederra, ta yatekorik ez.	  
1759	Ikusi ta urrutx!	 	Deusetarako ez dena. 
1760	Il ta ondoan zopa bearrik ez.	  
1761	Yokalaririk oberena pillotarik gabe. 	"Axuririk ederrena txintxarri gabe". 
1762	Ireak gorde ta bestienak agertu.	 	Ire utsak eta besteenak. 
1763	Ire errian ez al duk gazterik iltzen?  	-Bai, iltzen dire; baño zarrak, denak.	  
1764	Itxuran kontrako apo saltaria. 	 
1765	Igantziarrak yakintsu(a)k. Aranaztarrak arrikalariak, Etxalartarrak 		moxkorrak. Lesakarrak triposu(a)k. Beratarrak itzontziak.	 	Bortzerrietako jendeak nolakoak diren. Alde guzietan izaten dire olatsuko 	esaera farragarriak. 
1766	Izana ta gabia, ezin gordia.	 	Asko duena ta deus ez duena, berdin agerian. 
1767	Kanpoan uso ta etxian otso.	 	Beste lekutan ere ola. 
1768	Kanpoko eltzia urrezkoa, ondora alle(ga)tu-ta lurrezkoa. 	 
1769	Katuak kanpoan, ta arratoiak besta.	 	Etxeko nausi-andreak kanpoan, mutil-neskameak besta. 
1770	Katua mai azpitik miau!	  
1771	Kaulebaitakoa emen da; Lorentza-baitakoa emen ote da? 	Apezaren galdea meza asterakoan: urrutikoak emen dire, urbillekoak emen ote 	dire? 
1772	Kia den tokitik (tokian), sua. Sua den tokitik ateratzen da kia.	  
1773	Lastozko ipurdidunak, erretzeko beldur.	  
1774	Lasterka abi(a)tu, ta bidian gelditu. 	Bero bero asi zerbait egiten, eta bereala uko egin, azkeneraño iraun gabe. 
1775	Listo listo nintzen; denen bearrian nintzen. Tonto tonto nintzen: alere 		bizitzen nintzen.	  
1776	Maiatza neskatx(a) ederra emen zen, baño alferra; ta gosiak eta otzak il zuen 	lan egiteko beldurrik.	 	Alferkeriak oberena ere galarazten. 
1777	Mainger onik ez.	 	Beso-makur onik ez dela. 
1778	Martxo-lore, urre-lore: apiril-lore, parerik gabe: maiatz-lore, bat ere baño 	obe. 	Beste lekuetan maiatz-lorea da oberena, urre-lore… 
1779	Martxo kaldartxo: ez ardi ta ez artantxo.	  
1780	Nagia, beti nekatua.	  
1781	Neska zarra milindrin: orain iriak (ireak) egin din.	  
1782	Ni biño (baiño) aundiagoa, bano: ni biño txikiagoa, nano.	  
1783	Nok egin din kafe txar au? Gure amak, irugarren egin-aldi(a)n, kafe 	obia 	egiten din.	  
1784	Nolako Maria, alako Joanes.	  
1785	Nol(a)ko arbol(a)tik, al(a)ko ezpala.	  
1786	Ogirik oberena, artoa ezin izana.	  
1787	Ongi egin, eta esker txarra pago.	  
1788	"Orkonpon"ek etxea yan zu(e)n: "zergertare"k egin.	 	"Orkonpon" alfer utsa, "zergertaere" beti langille. 
1789	Sagarmartxo-lore zillar-lore: apiril-lore, urre-lore; maiatz-lore, bat ere 	ez baño obe.	 	Ikus or gorago eta beste lekuetan ere bai. 
1790	San Andres: goizian azaroan, eta arratsian ez.	 	San Andrés azaroaren 30'an; biaramonean abendua asten. 
1791	San Jose, kazkabarra ortzian.	  
1792	San Juan(e)tan, artuak belia tapatu bear dik.	 	Belea estaltzeko ainbat azia. 
1793	San Juan(e)tan lau sagar ikusi ezkero, naikoa duk. 	 
1794	San Pedro egunian euri egiten zuenian, negar egiten zuen 	Labai(e)n-go 	andriak.	 	Gaztañak galtzeko beldurrez nonbait. 
1795	Su ondoan autsa bueltaka: biramonian elurra.	 	Negu aldeko aize biurriaren atzetik, maiz elurra. 
1796	Trinka-ta Pierres! Edan zagun, Tomas.	  
1797	Txanpon baten miña, ta bi sosen lotura.	  
1798	Urik ez du(e)n errotak, ez du soñurik egiten.	  
1799	Urrutitik ardia: bertara yoan ta, ez ardi ta ez bildots.	  
1800	Zakur zarrak sainka aundi(r)ik ez.	  
1801	Zer erran duk? -Gauz(a) onak bein.	  
1802	Zigurrain (edo zurrain) sakelak bi zulo.	 	Zigurra = zurra, zikoitza, zekena. 
1803	Zozuk beliri: ipur beltz.	 	Zozoak beleari…