Nafarroako Esaera Zaharrak. Eltso, Eltzaburu, Gerendiain.

http://mediateka.fonoteka.com

Nafarroako Gobernua - Gobierno de Navarra
Euskarabidea - Instituto Navarro del Vascuence 
Nafarroako Euskararen Mediaketa - Mediateca del Vascuence de Navarra
http://mediateka.fonoteka.com

Iturria:
Damaso Intza, Naparroa-ko euskal esaera zarrak, 1974.
Bertsio informatiko honen egilea: 
Elea

Nafarroako Euskararen Mediaketak egindako lanak publikoak dira eta, Jabego Intelektualaren Legearen arabera jatorrizko idazlanak bestelako eskubiderik ez baleuka, nahi bezala erreproduzi daitezke.

Nafarroako Esaera Zaharrak. Eltso, Eltzaburu, Gerendiain.

1903	Maiatza, otzak il emen zuen.	
	Maiatz otzak abereak iltzen. Oihenart-ek: "Hotzak hil zezan maiatza, eta ni ase 	nenzan" (253).

1904	Min duenak atx! egiten du.	
	Txarkerien bat egin zaionak espak ateratzen.

1905	Non da besta, non da beille (erromeria): an da nere kireille (zangoa).
	"Non da besta, an da neska".

1906	Nola edo ala, egin zak al dukena.	 

1907	Oñezkoari muzin, eta zaldizkorik ezin.	
	Mutil xearekin ez ezkondu nai, eta aberatsik ezin izan.

1908	Ogei ta ameka eskutik egin dio.	
	Alde aurretik dirua jaso, eta gero gauza txarra eman; edo jokuan ez 		dakienarena egin, eta gutxi dakienari aidian irabazi.

1910	Ori bere eleketatik ez da ateratzen.	
	Berekoia, setatsua da oso.

1911	Ori duk zopak eta furrut.	
	Jan eta eraman egiten du.

1912	Ori ez da gure ardiaren bildotxa.	
	Ori ez da guretako iñork esana.

1913	Orrek babak aterako ttik (dizkik) eltzetik.	
	Orrek bizia aterako dik; gauzak argituko dizkik.

1914	Patxarana lore, negua luze.	 

1915	Poltxako odolak irakiñen dik iri (Auza).	
	Axolakabeaz esana.

1916	San Jil: iretzia ebakitzea zil (zillegi, libre).
	Iratzea = irastorra, garoa. San Jil iraillaren (buruilaren) lenengo egunean da. 	Ez dakit esaera ori Ultzamarako ongi datorren. An beranduxeago asten zen 	iratze-ebakitzea; illaren 21 (San Mateo) zen ortarako egun jakiña. Egun ortan, 	goizean goiz, argitu gabe, joaten ziren larrera, zeñek bere iratze-sailla 		ebakitzen astera, ez lenago. Esaera au ez ote da Baztangoa? Azkuek ala dakar.

1917	San Marko: kazkarabarra agoan dago.	
	Apirillaren 25'an maiz izaten kazkarabarra.

1918	Sasie malda(re)n alde.	
	Bakoitza bere antzekoen alde.

1919	Sasiek ere badittute begiek.
	Sasi artean norbait egon liteke zelatan.

1920	Sudurretik agora ez daki idukitzen.	
	Ez daki deus ere ixillik idukitzen.

1921	Sudurpian bai zuk indarra!	
	Mingain zorrotza duzu.

1922	Tiru-liru kantatzen du miruek: urek ekarri, ardoak eraman 		arrantzalien diruek.	 

1923	Urre ona izan balitz, urbillago ere kanbiatuko zen bai.	
	Jende prestua izan balitz, etzukean urrutira joan bearrik edo ezkontzaz edo 	beste edozein eginkizunez. Oihenart-ek: "Urrunera dohena ezkontzera, edo da 	enganatu, edo doa enganatzera" (675).

1924	Umiak azi, nekeak bizi.	
	Umen azierak nekerik asko dakar berekin. Oihenart-ek: "Haurrak hazi, nekeak 	hasi" (214).

1925	Urte berri ta urte zar: Martzelino galtza zar.	
	Beti beartsu edo moldakaitz jantzia.

1926	Zakurren biguliñe iretzat!	
	"Oa pikuetara"! bezela.

1927	Zartu t'ezindu: oberenak eman ttu (ditu).
	Zartu ezkero ezin egin gaztetan bezalakorik.

1928	Zu bezalako nagusiek egon dire tximinipe ontan.	
	Nagusi arro bere-ustekoari esana.

1929	Zer da iltzia? -Atsa at(e)ratzia.	
	Laburki eta ongi esana.

1930	Ura arraka dario.	
	Erauntsia edo ekaitz gogorra ari du.

1931	Onek istiek ederki egiten ttu (ditu).
	Istiak egin = beste baten ibillera ta mintzoa ta keiñuak-ta ederki egin 		(erderaz remedar).

1932	Taxo eman dio.	
	Norbait edo zerbait nola den igarri dio, zailla bazen ere.

1933	Ardiek ederki ari dire alatzen.			
	Bazka ausarki badute, ta ederki ari dire jaten (Cfr alha ziren, alha dire = jaten 	ari ziren, ari dire).

1934	Txelatu(r)ik nago.	
	Goitik bera busti busti egiñik.

1935	Begieztatu al duzu baso ori?	
	Ongi ikusi al duzu?

1936	Ikurke-makurke egin du goldatza.	
	Golde-lana, erreka, ildoa ez du zuzen zuzen egin.

1937	Lazaro paratu.	
	Elizan diren gurutzeak eta santuen irudiak oialez estali. Garizumako boskarren 	igandean egiten da ori. Igande ori Lazaro-igandea deitzen da (Bizkaian ere 	nonbait Naseru). Lenagoko denboretan (eta orain liturjia berrituan ere bai) 	egun ortako mezan Lazaro il ta berriz piztuaren ebanjelioa irakurtzen da. Ortik 	igande orren izena: Lazaro-igandea, eta esaera ori: Lazaro paratu (jarri, ipiñi) = 	gurutzeak eta santuen irudiak estali.