Nafarroako Esaera Zaharrak. Ziga.

http://mediateka.fonoteka.com

Nafarroako Gobernua - Gobierno de Navarra
Euskarabidea - Instituto Navarro del Vascuence 
Nafarroako Euskararen Mediaketa - Mediateca del Vascuence de Navarra
http://mediateka.fonoteka.com

Iturria:
Damaso Intza, Naparroa-ko euskal esaera zarrak, 1974.
Bertsio informatiko honen egilea: 
Elea

Nafarroako Euskararen Mediaketak egindako lanak publikoak dira eta, Jabego Intelektualaren Legearen arabera jatorrizko idazlanak bestelako eskubiderik ez baleuka, nahi bezala erreproduzi daitezke.

Nafarroako Esaera Zaharrak. Ziga.

2106	Abratsa, tranpa utsa.	 	Ez beti; izan dire eta badire beti aberats prestuak. 
2107	Alako eztaietan, alako zopak.	 	Bestaren antzekoak izaten ango solasak eta jostaketak eta; ez beti noski kana-	ko eztaietan bezalakoak. 
2108	Al dugun bezala, ez nai dugun bezala.	 	Askotan, nai dugun guzia ezin egin. 
2109	Alferra da, egun guziak besta.	  
2110	Alferrak nai du gan (joan) zerura, nekaturik gabe ordia.	 	Baiñan zeruko atea apal ta mearra izaki, eta an sartzeko burua makurtu ta 	bortxa egin bear. 
2111	Aita-ama oberenak, bakoitzarenak.	 	Norberaren gurasoak onenak. 
2113	Amar gizon onetatik, bederatzi amagatik.	 	Zenbat balio duen amaren azierak! 
2114	Amarretan guatzian (oean) ago: obeki lenago, geroago baño.	 	Goiz etzaten dena goiz jaikitzeko ez da nagi. 
2115	Andre ona mee, gure etxeko meegi.	 	Axekan txokolatiaz esaten da, meia ta urtsua denean. 
2116	Arbol erorien egurra aise egiten da.	 	Ola beste leku askotan ere esaten da, eta beste izkuntzetan ere bai. 
2117	Axeriek buztana ezin altxa (gorde, izkutatu).	 	Azari dela ezin estali, eta berdin ajeen bat duenak ere. 
2118	Arto opilla egin berrian guri.	 	Alaxe ezkontza ta… 
2119	Artzen duena zordun da.	 	Mesede bat artu duenak, esker ona bedere zor du. Oihenart-ek: "Hartzen 	duena zorduntzen da" (212). 
2120	Artu bai, ta eman ez: ezin diteke lege onez. 	 
2121	Aunitz dakit, bizitzen badakit.	 	Ongi bizitzen jakitea, ez da gutxi.  	Oihenart-ek: "Aski dakik, bizitzen badakik" (547). 
2122	Aunitz nai duenak, guzia gal.	 	Jaso dezaken baño geiago artzen duenak. 
2123	Aunitzek ez lan ta ez yan.	 	Eta ori alferkeriaz. 
2124	Aurra amaina (amarena), arima Yangoikoarena.	  
2125	Balaki gazteak, baleza zarrak.	 	Gazteak balaki zarrak dakiena, eta zarrak al balezake gazteak dezakena, biak 	ongi lirake. 
2126	Barrastan egiña, barrastan gana (joana).	 	"Lan lasterra, lan alferra" dio Oihenart-ek ere (297). 
2128	Begia noraño, gogoa araño.	 	Ikusteak gogoa sortzen; jateko, erosteko gogoa… 
2129	Bego beti zarra nausi.	 	Orrela etxetan pakea obeki. 
2130	Bein txaketa xuriak yasan bear.	 	Beltzak eta txuriak ikusi bear noizpait. 
2131	Belar artian dago sugia, ez bada izan ardura gabea.	 	Gaizkillea ere izkutuan. 
2132	Berant bada, berant: udaberrian Bazko.	  
2133	Berenak bere, bai bertzerenak ere.	 	Berekoia, dena beretzat nai. 
2134	Bertzeren eskutik ogia xur.	 	Besteren eskutik jan bear duenak, jan laburra. 
2135	Beti majo nai duena, beti zirtzil.	 	Asteko ederregia, jaietan autsia. 
2136	Bururik ez duenak, zangoak ibilli bear.	 	Alakoak zenbat pausu alfer egin bear! 
2137	Denboraren denborako, gauza guziak bere garaiko.	 	"Ta arto errea abenduko", zenbait erritan. 
2138	Dirua ez da segur lapurrak diren lekuan: eta ardiak otsoen artian. 	 
2139	Egi bat aski saldunak, egun (ehun) ez sobera erostunak. 	Esaera au obeki dakar Oihenart-ek onela: "Begi bat ez aski du saltunak, ehun 	ez ditu sobera erostunak" (74). Erostunak erosi nai dituen gauzak ongi ikertu 	ta aztertu bear ditu aurretik, begi erneak bear ortarako. 
2140	Egin zazu lana, ta izain duzu yana.	 	Ori esan bear zaio alferrari. 
2141	Egon Yangoikoarekin, eta Yangoikoa izain da zurekin.	 	Gu Jainkoaren esanera bagaude, bera gurekin egongo da, ez du gugandik 	aldegingo. Oihenart-ek laburrago: "Ago Jainkoareki, Jainko dukek hireki". 
2142-3	Ederra ta ona, bi dituk.	 	Eder guziak ez dire on, ez eta on guziak eder. 
2144	Elizatik urranena (urbillena), paradisutik urrunena (urrutiena).	 	Gerta diteke ori, eta gertatu ere egiten da.  	Oihenart-ek olatsu: "Elizaren hurranena, aldarearen urrunena" (131). 
2145	Erlijionia biotzetan da, ez belaunetan.	 	Izpirituz eta egiaz adoratu bear da Jainkoa, ez gorputzeko itxuraz bakarrik; ori 	erakutsi digu gure Jaunak. 
2146	Erria yendearentzat, eta ez yendea erriarentzat.	 	Orixe egia ederra: Erriak eta errietako agintariak jendearen onerako daude 	jarriak, ez jendea aien onerako. 
2147	Erria ttipiago, ta nasmenta aundiago.	 	Maiz aski gertatzen ori, erri txikietan elkar ezin-eramanak, mingain-luzeak, 	naspillak… 
2148	Etxetik yoanak biziaren irabazteko.	 	Zenbat olako orain ere! 
2149	Eskualerriko usaia (oitura): emaztea etxeko bolsero.	 	Oitura orrek iraun baleza! 
2150	Ez dago alkaterik, ez erregerik, Yaunaren legea aldatu dezakenik. 	Errietako legegilleak egia ori gogoan baleukate, zein lege onak emango 		lituzketen! 
2151	Ez den lekutik ezin man (eman).	 	Ezer-ezetik Jainkoak bakarrik atera dezake eta eman zernai. 
2152	Ez egin makurrik: ez duzu beldurrik.	 	Alere zenbat jende, makurrik egin gabe, beldurretan bizi. 
2153	Ez duenak buru, zendako (zertako) anbertze liburu?	 	Berdin ez du deus ikasiko. 
2155	Gizonak manatzeko ohorea: baño emazteak kiderra.	 	Bolseroa izaki! 
2156	Gizonak dio: Hula! Yangoikoak aldiz: Hala.	 	Behereko Nafarroatik etorria dela ezagun du esaera onek. 
2157	Gogozko tokian mald(ar)ik ez.	 	Atsegin ditugun gauzetan, nekerik ez arkitzen. 
2158	Goseak ez du pensamentu onik.	 	Jesus-i ere, goseak zegolarik egin zion deabruak lenbiziko tentazioa: "Arri 	oiek ogi biur itzatzu". 
2159	Gu beartzen bagara, itsasoko urak akituko dira.	 	Gure bear-orduan iñor ez izango guri laguntzeko. (Azpilkuetan, eta berdintsu 	beste lekutan ere). 
2160	Gure urtiak guateko (joateko) etorri dira, ez gurekin egoteko.	 	Urteak badoaz, eta zein lasterka! 
2161	Yangoikoa bat, eta bera naikoa.	 	Beti izan da ta beti izango, zenbait jendek ukatzen badute ere. 
2162	Yainkoa luzakor, ez atzenkor.	 	Oihenart-ek: "Jainkoa, luzakor bad'ere, ez da ahazkor"; luzatzen du, ez du 	presarik, bañan ez atzentzen (aztutzen). 
2163	Ikasi du zarrak erakutsi-ta bearrak.	 	Zarra urte luzetan ikasle izaki, asko ikusi ta ikasi. 
2164	Ikazkiñarekin beltz, errotazaiñarekin xuri.	 	Nor norekin dabillen, eta bera ere alako. 
2165	Yokua izan amairu, ezin galdu amalau.	  
2166	Yorra bat, arbi bat; yorra bi, arbi bide (arbi bi).	 	Lan arretatsuak gauzak ontzen eta ugaritzen. 
2167	Iru bekatu itsusi: Pobre orgullosoa. Aberatsa gezurtia. Zarra amorosua. 	Berdintsu dago Liburu santuan (cfr Sir 25,4). 
2168	Iru xito izan eta lau galdu. Nere xituen ama nork yan du?	 	Kanta ezaguna da. 
2169	Itzak ederrago egiñak baño.	 	San Juan apostoluak esan digu: "Maita dezagun Jainkoa ez itzez ta mingañez, 	baiñan egiñez eta egiaz" (1 Io 3, 18). 
2171	Lanekin ageri da gizona.	 	Lan onak bai eta ez itz ederrak egiten gizona. 
2172	Mendiak mendiaren bearrik ez, gizonak gizonaren bai.	 	Elkar lagundu bear dugu, iñork ez dezake esan: Ez dut iñoren bearrik. 
2173	Nai baduzu ongi bizi, zartzen gazterik bear duzu ikasi.	 	Zarren zuhurtzia eta umotasuna gaztetandik ikasi. 
2174	Naikoa izaki, eta alare nigarrez.	 	Geiago izan naiez; zenbat olako, zoritxarrez. 
2175	Nolako sakia, alako errefera.	 	Pillota jokutik artua; itz min batek itz min asko sortarazten, itz miñari itz miñez 	erantzuten. 
2176	Norbaitek bear galdu, bertziak irabazteko. 	Jokuan bai, lanean ez. 
2177	Norat aize, arat aise.	 	Aize-alde aisago ibiltzen; jende askok aise-aldera, erraz bizitzera jotzen. 
2178	Obe da berant, iñoiz baño.	 	Berdin erderaz: Más vale tarde que nunca. Oihenart-ek: "Hobe da berant, ezi 	ez iagoiti" (624). 
2179	Obeki da sobera, gutiegi baño.	 	Gauza onetan bai, txarretan ez. 
2180	Okerra obe itsua baño.	 	Okerra badu begi bat bedere, itsuak bat ere ez. Oihenart-ek: "Itsu bano hobe 	da oker izatea" (289). 
2181	Ondasun aundiak baño izen ona obe.	 	Olatsu Liburu santuan (cfr Prov 15, 30). 
2182	Ondu gabez, fruitu guziak kirats.	 	Buruzpide askotan, gaztegi astea kaltegarri. 
2183	Ongi iteko (egiteko) ez da sekulan berantegi.	 	Ongi egiteko beti mugona. 
2184	Ongi begiratua da Yainkoak begiratzen duena.	 	Begiratu = zaindu, kontu izan. 
2185	Orain oraingo, gero geroko.	 	Egiteko guziak zein beren tenorean. 
2186	Osasuna zer den ez dakigu, galdua ikusi arte.	 	Orduan oartzen gera zein ondasun aundia den osasuna. 
2187	Puntu ta puntu, petatxurik ez; zer ote da?  	Galtzerdia.	  
2188	Saltsa nasiago, urrunago.	 	Beste batzuk: "Saltsa nahasiago, usaina handiago". 
2189	Sekulan baño noizbait obe. 	"Obe da berant, iñoiz baño".  	Oihenart-ek: "Hobe da berant ezi ez iagoiti" (624). 
2190	Seme zintzoa, aitaren atsegiña: seme biurria, amaren atsekabea (cfr Pro 10, 	1). 	 
2191	Sobera baño obe aski.	 	Geiegia baño obe naikoa; geiegia beti kalte. 
2192	Xarrari esker guti.	 	Askotan bai; Jaunak esan du alere: "Gizona ez dezazula gutietsi bere 		zartzaroan" (Sir 8, 7). 
2193	Xilo berriak ez du zaharra tapatzen.	 	Zor eta pekatu berriak ere ez len egiñikakoak. 
2194	Ukondoa urbil, eta ari musu ezin man (eman).	 	Zein gutxi dezakegun! 
2195	Unek irri, arek nigar: munduko bizitzea.	  
2196	Ur aundietan arrain aundiak.	 	Uri aundietan jende asko: aundi ta txiki, on eta gaizto. 
2197	Urtiak agoa (aoa) luze du.	 	Urte-bidean asko eskatzen bizitzeko. 
2198	Urtian bein Bazko.	 	Alegia egiazko Bazkoa, garizumakoa. 
2199	Zahar itz, zuhur itz.	 	Oihenart-ek: "Zahar-hitzak, zuhur-hitzak" (n. 420). 
2200	Zarrak dauka beti zer erran: gaztiak zer ikasi.	  
2201	Zartasuna baliosa da, gaztetasuneko falten erremediatzeko.	  
2202	Zartasuna, egiazko eritasuna.	  
2203	Zoroak egin, eroak egin, egiña egin.	 	Nork-ere egin duen, egiña egiñik dago. 
2204	Zu aundi ta ni txiki: egia ori gero ikusi.	 	Gizona ez da beti dirudiena, are gutxiago berari iduri zaiona.