Nafarroako Esaera Zaharrak. Mezkiritz.

http://mediateka.fonoteka.com

Nafarroako Gobernua - Gobierno de Navarra
Euskarabidea - Instituto Navarro del Vascuence 
Nafarroako Euskararen Mediaketa - Mediateca del Vascuence de Navarra
http://mediateka.fonoteka.com

Iturria:
Damaso Intza, Naparroa-ko euskal esaera zarrak, 1974.
Bertsio informatiko honen egilea: 
Elea

Nafarroako Euskararen Mediaketak egindako lanak publikoak dira eta, Jabego Intelektualaren Legearen arabera jatorrizko idazlanak bestelako eskubiderik ez baleuka, nahi bezala erreproduzi daitezke.

Nafarroako Esaera Zaharrak. Mezkiritz.

2266	Abendue, xai uts eta gau uts.	 	Illabete ortan gau luzeak eta, batez ere Naparroan, jai-egun asko. 
2267	Aize egoa, eroa.	  
2268	Aldiz, jauna zaldiz.	 	Beartsuak ere noiz edo noiz atsegin-aldia bear du. 
2269	Aldiz yoaten dire zorroak errotara. 	Aldizka etortzen dire zoritxarrak, bein bateri, bein besteari. 
2270	Aprille otz? ez gari t'ez agotz (lasto).	  
2271	Arbolari tzar bat da.	 	Ergel utsa da; edo gauzak diren baño aundiagoak esaten dabil. Arbolari = 	erderazko herbolario-tik artua noski. 
2272	Artzale ona, (e)mantzale txar.	 	Guzia beretzat nai lukena, emateko esku-motz. 
2273	Axeriek buztana berekin.	 	Bakoitzak bere utsak eta ajeak berekin. 
2274	Aurzutue ta zarzutue, beti aur-kontue.	 	Aurtzaroa ta zartzaroa; zarrak ere aur biurtzen direlako. 
2275	Atso zarra mukizu, sobra malizie badakizu.	 	Mozorroz jantziai esaten zaie. 
2276	Badakik bai zein aritzei darion ezkurre.	 	Laguntzaille onari lotzen zaionaz esaten da ori. 
2277	Bagoak norata duen makurgunea, arata erortzen da.	  
2278	Bago botaian (erorian), aise egiten da egurre.	 	Jende xeari edo zartuari aise egiten zaio irri-farra, gaizki egiña bada ere. 
2279	Baniz, non gogo, an zango.	 	Baniz = non-ere bainago, nonnai nagoela. 
2280	Baztandar tuku-tuku: kolkuan mill marrakuku.	 	Batari ta besteari ziria nondik sartu dabillenaz esana. 
2281	Bertzen beiek erroak aundi.	 	Besteen gauzak obeak iduritzen. 
2282	Bertzen sagoietan (saroietan) belarrak aundi.	 	Gauza bera. 
2283	Bertzen umeak, atsa kirets.	 	Besten aurrari utsak laster arrapatzen. 
2284	Bi begiek baño geiago ikusten dute lauek.	  
2285	Biarri (belarri) batetik sartzen zaio, ta bertzetik at(e)ratzen. 	Atzenkorraz, edo esaten zaionaz axolik ez duenaz. 
2286	Eltxaur orrendako ¿ez ote zen urbillago arririk?	  
2287	Elurre-melurre, ez diat ire beldurre; badiat etxian arto t'egurre.	  
2288	Enea enetako, ta bertzena erdiz.	 	Beste batzuk berena ta bestena nai dute izan. 
2289	Espantu aundia!	 	Deusik gabe edo ezerezkeriaz ikaratzen dena 
2290	Etxamin onei nondik yoaten zaio kea?	 	Etxealde oni nondik eldu zaio ondamena? 
2291	Etxaminen pean ezautuko 'ute ori nor den.	 	Etxekoak dakite ori nor den. 
2292	Etxe bateko kontrariorik aundienak: kea, ituxure, ta andre mozkorra.	 

2293	Etxeko kontuak, auspean estal.	 	Ez kanpora eraman. 
2294	Etxeko paretak irriz asten dire, ori at(e)ratzen delarik.	 	Etxean onik ematen ez duenaz esana. 
2295	Etxe ontako andreak ez du etxaminetik kea ere utzi nai at(e)ratzen. 	Bear diren gauzetarako ere ez du txanponik eman nai; ain murritza da! 
2296	Etorriko da kanpotik, botako zaituena etxetik.	 	Erderaz ere ola esaten da. 
2297	Eure eltzeari gatz ematen asten aizela(r)ik, ikasko 'un (ikasiko dun). 	Ire sakeleko diruz gauzak erosten astean… 
2298	Ez da ori nere etxera bidea.	 	Ori ez da egoki neretzat. 
2299	Ez izan ta bai uste.	 	Olaxe Larraun-en ere. 
2300	Fite erre 'ituzu bordak!	 	Agudo aspertu zera lan edo lagun edo etxe ortaz. 
2301	Gizon apalak, (i)purdie apal.	 	Buru edo diru gutxi duenak gauza aundirik ezin eman. 
2302	Gizon-erdi, lan-erdi.	 	Gaztetxo edo indar gutxikoak gizon sendoak aiñekorik ezin egin. 
2303	Gu beartu orduko, ugeldian (ibaian) ez da urik izein (izango).	 	Olatsu beste leku askotan ere esaten da. 
2304	Gure etxeko nagusiak ezpaña makur.	 	Aserre, muturturik dago. 
2305	Iretsi zar bat aiz.	 	Ez aiz deusekin asetzen. 
2306	Itze agotik (aotik) at(e)ra baño len, bi buelta emazkiok miiari.	  
2307	Yaten duten sanduekin ez zaitezela fiatu.	 	Jenderik onenaz ere, bizi den arte, ez fiatu… 
2308	Yende bearrak eroa iduri.	 	Bearrak eta goseak, egingo ez liraken gauza asko eragiten. 
2309	Kandelera otz, negue yoan da motz: Kandelera bero, negue eldu da 	gero. 	Olatsu beste toki eta izkuntzetan ere. 
2310	Kara kara elea franko: eta gibeletik aztalak yan.	 	Erderaz cara a casa; aurpegiz aurpegi itz ederrak, baña gero atzetik 		azpiak jaten. 
2311	Lemisik (lenik) zure burue neur zazu, zein luze ta zein mear den. 	Iñortaz gaizki esaten asi gabe, zere buruari begira; "beleak zozoari: ipur-beltz". 	Oihenart-ek: "Urliaz gaizki erraiterakoan, ezarzkik eure faltak golkoan" (458). 
2312	Martxoan elurre norartio, aprillen elurra arartio.	 	Noraño, araño. 
2313	Mazteki yardularien ele ederrez ez fie.	 	Emakune berritsuen itz ederrez ez fia. 
2314	Mazteki (emakune) kontulariek, maiz bazterrak zikin.	 

2315	Mezkiritz eta Olondriz: ogi guti ta aur aunitz. 	Erroibarko bi erri dire. 
2316	_Nola dago? -Ez il ta ez bizi.	 	Norbait urritsu dabillela adiarazteko. 
2317	Nola in (egin), ala fin. Nola bizi ala il.	  
2318	Nork berea bere, moro-errian ere.	  
2319	Ogie erre arteraño, opile on. Ogirik ez denean artoa gozo.	  
2320	Ongi dabillena Jainkoak laguntzen du.	  
2321	Ori eltze anitzetako zalie da.	 	Bear ez luken asko guzetan sartzen da. 
2322	Ori ez da bere miitik galduko.	 	Bere esanetan zuurra ta kontuzkoa da. 
2323	Orrek ez du bere etxea arriketuko.	 	Etxea maite du, etxekoia da. 
2324	Orren eltziai esnia yariten ez.	 	Elkorra, eutsia, zikoitza. 
2325	Orren nabalak (labanak) ere ba'itu bi ago(ao).	 	Bein baten aldera, gero bestearen aldera ari da. 
2326	Ortzeguna, atso-eguna: ortziralia, atso-aulzalia: larumbata, atso-	olata. 	 
2327	Ortziralia, begi-illun, nola argitu, ala illun, larunbata, aren lagun. 	 
2328	Osasune, paregabeko ondasune.	  
2329	Otsailla, firilli-farailla.	 	Otsailla txiki eta geienian txar. 
2330	Pantalonei petatxue beretik eman. 	Mozkorrak astelenian igandean bezela nai. 
2331	Pilotari zarra, xaxari on.	 	Markatzale on, noiz izan den falta markatzeko on. 
2332	Sekule ez aiz zentzuen sartiko.	 	Sekula ez aiz zentzatuko; axolakabe eta kaskariñari esaten zaio. 
2333	Xan Mark: balin ba'uk (baduk), emak.	 	Dirua itzultzeaz edo zorra ordaintzeaz… 
2334	Urrungo eltziak urrez: allegatu ta lurrez.	  
2335	Zakue petatxuen alde.	 	Lapurra lapurraren alde. 
2336	Zartagie eskutik dauke.	 	Bere eskuko da; bera da agintari. 
2337	Zituen (ijitoen) gise: azken itze bere.	 	Ijitoak ala omen dute. Beste leku batzutan "apezak du azken itza bere".