Nafarroako Esaera Zaharrak. Espartza-Zaraitzu, Ezkaroze, Otsagabia.

http://mediateka.fonoteka.com

Nafarroako Gobernua - Gobierno de Navarra
Euskarabidea - Instituto Navarro del Vascuence 
Nafarroako Euskararen Mediaketa - Mediateca del Vascuence de Navarra
http://mediateka.fonoteka.com

Iturria:
Damaso Intza, Naparroa-ko euskal esaera zarrak, 1974.
Bertsio informatiko honen egilea: 
Elea

Nafarroako Euskararen Mediaketak egindako lanak publikoak dira eta, Jabego Intelektualaren Legearen arabera jatorrizko idazlanak bestelako eskubiderik ez baleuka, nahi bezala erreproduzi daitezke.

Nafarroako Esaera Zaharrak. Espartza-Zaraitzu, Ezkaroze, Otsagabia.

2359	Aitak aunitz eta semeak geiago.	 	Diruetan, indarretan, eta oitura txarretan ere bai maiz aski. 
2360	Aldariak tapatzen eta ez direnean agertzen, ez da denbra ona xiten. 	Garizumako boskarren igandean estaltzen dire aldareak, eta Pazko-igandean 	berriz agertzen; arte ortan ez dela eguraldi ona etortzen (xiten) esan nai ote du 	esaera orrek? 
2361	Amarretan ogatziala (oatzera), al badaike lenago; ez utzi geroko. 	Goiz etzan goiz jaikitzeko. 
2362	Anitz dakiena, ongi bizi da.	 	Ez beti; jakintsun guziak ez dire ongi bizi. Obeki dago Oihenart-ena: "Aski 	dakik, bizitzen badakik" (547). Ongi bizi denak daki anitz. 
2363	Apirilian euri anitz. 	 
2364	Ardiari ari, eta ilendia berroari (sasiari).	  
2365	Ardi txikia, beti axuri.	 	Olatsu beste lekuetan. 
2366	Atxo zarra mukizu, zomat (zenbat) berri dakizu!	  
2367	Aurrekin etziten dena, zikinik xaikitzen da.	 	Oihenart-ek: "Haurreki dena etziten, ezta bere mantharra xahurik 		jeikiten" (222). 
2368	Bat, bi, iru, lau: Irunberri-n otso lau.	 	Jostaketako esaera. Irunberri, erderaz Lumbier. 
2369	Bertze lanik ez zuenak, bere etxea aixur.	 	Beste lekuetan: bere etxea laiatu, etxeari su eman… 
2370	Bizi ongi, iltzeko obeki.	  
2371	Egin zak ongi, ta ez mirin (begiratu) nori.	 	Erderaz ere ola. 
2372	Egun (gaur) egin daikena, ez utzi biarko.	  
2373	Egungo (gaurko) ogia, biarko gosea. 	Ematen duenak esku batez, artzen du bertzeakin.	  
2374	Erran daztak (zaidak) norekin ebiltzen izen (aizen); erranen dabat nor 	izen.	Beste izkuntzetan ere berdin. Oihenart-ek: "Erradak noreki biz'izan; nik hiri, 	gero, nolako izan" (149). "Erakuts itzatak eure lagunak, nik gero hiri eure 	atunak (oiturak)" (141). 
2375	Espartzako erria, tellak gorri gorria; bizi denak ikusi(r)en du buluz-	gorri 	gorria.	 	Buluzgorri = Billutsik, larrugorrian. Espartza = Saraitzuko erria. 
2376	Gaizki ebil dena, gaizki baratzen da.	 	Gaizki gelditzen. 
2377	Garizomara goiz edo berant, beti erdi negu.	  
2378	Garizomara goiz balitz, edo berant baliz, martxuan ez balitz (Aezkoan). 	 
2379	Gaur gorri, biar iguzki; goiz gorri, arrats euri.	  
2380	Gausko lana, egunsko alkia (alkea, ahalkea).	 	Gauezko lana, egunezko lotsa. 
2381	Goiz gorria, arr(a)tseko euria.	 	Oihenart-ek: "Goiz orzadar, arrats iturri". 
2382	Gori ez duk auntzaren mina.	 	Orrek badik mamia. Gori = hori, ori. 
2383	Izotzila, izotzila! urdandegian daukit urde ila.	 	Izotzila = ilbeltza. 
2384	Kanpoko barragarri, etxeko gerlagarri.	  
2385	Lau larrin (larrain), bortz aize.	 	Batean batetik, bestean bestetik jotzen aizeak. 
2386	Lepo llabur, edantzale ona.	 
2387	Martxoan lañoa norartio, aprilian elurra karartio.	 	Noraño, araño. 
2388	Nai ba 'uk eman zaen (zaikan), eser zak eskua, eta eman zak ik ere. 	Eser zak = ezar zak, luza zak, para zak eskua. 
2389	Nai duenari xakin anitz, erran guti eta gaizki.	 	Okerreko aldera esan. 
2390	Naisiaren (nausiaren) begiak gizentzen zamariak.	 	Erderaz berdintsu. 
2391	Nola xin, kala fin.	 	"Nola etorri ala joan". Kala = hala, ala. 
2392	Nork? -Nik!	 	Bere burua aundi egiten duenaz. 
2393	Obe da txori bat eskuan, ezik egun (ehun) aizean.	 	Erderaz bezela. 
2394	Ogi egungo, gose biarko.	 	"Pan para hoy, hambre para mañana". 
2395	Ongi xin (etorri)! -Ongi erden!	 	Erderaz bezela: Bien venido. Bien hallado. Erden = eriden, ediren, 		idiren, idoro = arkitu (hallar). 
2396	San Andres: maia paratu ta ogirik ez.	  
2397	San Anton: arraultzeak montioka.	 	Erderaz: San Antón, huevos a montón. 
2398	San Bartolome: kakoa (edo zartagia) zar ta opila me. 	Bartolome, opila me. 
2399	San Martin zerekin, San Roman karekin (arekin), ta Santa Katalina 		berarekin.	 	Irur Santu oiek asteko egun berean dire: Azaroan, San Martin 11-n, 	San 	Roman 18-an, Santa Katalina 25-ean. 
2400	San Matia: erein tuk axaxiak? ik bilduin (bilduko) tuk aza andiak. 	Axaxiak = aza-aziak. San Matia, orain arte otsaillaren 24-an. 
2401	Txakurrak anitz yausi, guti ozkiten. 	"Zakur saunkalaria ez da ozkaria". 
2402	Xardoki-merke.	 	Itzontzia, berritsua. Xardoki (xarduki, yarduki) = itz egin, mintzatu. 
2403	Xokalarien alosak (edo xakolak), ez du lotzeko lanik.	 	Erderaz: la bolsa del jugador no necesita atador. 
2404	Xoku luzia, azkeneko gaizto da.	 	Joku luzeak azken onik ez. 
2405	Zu zamari, ni euli: nik ipurdian ozka, zuk laster iten (egiten).	  
2406	Pipitaki papataki, nik badakit gauza bat:  	aurian (eurian), landan, gazta bat. Zer ote da? 	Asmakizuna. Illargia. Asmakizuna an pipitaki-papataki deitzen dute, 	beti 	itz oiekin asten delako. 
2407	Pipitaki papataki, nik badakit gauza bat:  	Mendian sortu ta mendian azi: erriala xautxi (errira jetxi) ta erriko 		nausi. Zer ote da? 	Asmakizuna. Alkate-makilla edo zigorra. 	Asmakizuna an pipitaki-papataki deitzen dute, beti itz oiekin asten 		delako. 
2408	Urte berri berri, zer dekarrazu berri? 	Uraren gainean osasuna ta bakia.	 	Kantua. Urte-berritakoa. 
2409	Elizara, mezara. Berantzen denak gal dezala (que se fastidie!). 	Kantua. Ostegun santuan mezarako deia.