Nafarroako Esaera Zaharrak. Luzaide.

http://mediateka.fonoteka.com

Nafarroako Gobernua - Gobierno de Navarra
Euskarabidea - Instituto Navarro del Vascuence 
Nafarroako Euskararen Mediaketa - Mediateca del Vascuence de Navarra
http://mediateka.fonoteka.com

Iturria:
Damaso Intza, Naparroa-ko euskal esaera zarrak, 1974.
Bertsio informatiko honen egilea: 
Elea

Nafarroako Euskararen Mediaketak egindako lanak publikoak dira eta, Jabego Intelektualaren Legearen arabera jatorrizko idazlanak bestelako eskubiderik ez baleuka, nahi bezala erreproduzi daitezke.

Nafarroako Esaera Zaharrak. Luzaide.

2416	Agian eroriko aiz!	 	Eroriko al aiz! 
2417	Aho ertxitik ez da ulirik sartzen.	 	Erderaz ere ola. 
2418	Aitzinetik ederki, eta gibeletik autsiki.	 	Aurrean eder ta atzetik ozka. 
2419	Alaba bakarra, debro bakarra.	  
2420	Andredena martxoko, behia larrean aseko: Erramu egunerako zezena da 	beldurxko. 	 
2421	"Andredena martxoko, nik negiari opoko (ostiko)" esan omen zuen 		beorrak. Eta "Ni Erramuren beldur, kixkorrez (kazkarabarrez) egin 	dezan 	elhur" esan beiak. 	 
2422	Apezak azken hitza bere.	 	Oihenart-ek berdin dakar (29). 
2423	"Apezek ere zenbat gezur entzuten duzie!"  	-"Entzuten ba, bano ez sinesten".	  
2424	Apirila, biribila, urdandegian urdia hila: ez da hila, bada hila, buztana 	badabila. 	 
2425	Apirila, biribila, urdandegian urdia hila: urde-zaina esartian, gasna 	puska 	hortz artian. 	 
2426	Astoa sal, eta "Burro" erosi.	 	Lan txar bat utzi ta txarragoa artu. 
2427	Badik, badik, badik, zeremonia luzia dik. Fite, fite, ez baitik, 		zeremonia labur dik.	 	Apezak ola kantatzen omen illarietan, illen mezetan. Ikus 	Basaburuko 	esaeretan Onek badik… 
248-9	Bakotxak bereak bere, eta bertzenak erdizka.	 	Batzuen batzuk ola nai. 
2430	Damu den buriak ibili behar gorputz horrekin.	 	Buru ergela gorputz ederrean. 
2431	Denborakin ezautuko 'uzu hori nor den.	  
2432	Eguberri ilargiakin, artzaina axuriakin.	  
2433	Eiharan egon ta bidean laster.	 	(Lesaka-ko esaera omen da). "Errotan lasa, ta bidean presa". 		Berdintsu beste leku askotan. Oihenart-ek ere bai (129). 
2434	Eltze guzitako zalia.	 	Leku ta gauza guzietan sartu nai izaten duena. 
2435	Etxe bateko gauzarik gaixtoenak: kheia eta emazte gaiztoa.	 	Beste tokiren batean: kea, ituxura eta andre mozkorra. 
2436	Etxeko suia (sua), etxeko hautsaz gorde.	 	Ola Oihenart-ek: eta beste tokietan. 
2437	Ez izan ta bai uste, kanka zarreko yaun gazte.	 	Zarreko = tzarreko. 
2438	Ez dik horrek etxia leihotik botako.	  
2439	Fite erre tik (ditik) horrek paperak. 	Agudo, laster aspertu da ta utzi ditu lagunak edo lana edo. 
2440	Galdegin zakon batek bertziari: "Nola bizi aiz hain huntsa?". 	-“To, errain diat: Zor zaharrak uzten tiat (ditiat) ahaztera (aztutzera), 	eta 	berriak ez pagatzen".	  
2441	Gauza onak nai tuzu egin, bano anitzetan ezin.	  
2442	Gure nausia samurtu (aserretu) da, eta gauzak ez tu (ditu) huntsa 		ikusten. 	 
2443	Gu behartu orduko, errekan urik ez da izain (izango).	  
2444	Guk oilua dugularik, beti ortziralia.	 	Mehe-eguna, haragirik ezin yan. 
2445	Handi-naia, egonen aiz gutirekin.	 	Aundi-naiak gutxi izaki ta. 
2446	Haur sortu ta haur hil.	 	Zartzearekin berriz aur biurtzen. 
2447	Hilak hil ta biziak bizi.	  
2448	Hire haurra azi ezak egungo haragiz atzoko ogiz ta yoan den urteko arnoz 	Oihenart-ek: "Haz nezak egungo aragiaz, atzoko ogiaz, eta xazko arnoaz; eta 	atxeterrak bihoaz" (213). 
2449	"Hire haurrak lepoa mehia eta buria handia din". 	 -"Batean ez dena bertzian din".	  
2450	Hitza atera bano lehen, kaso in (egin) zak zer erran behar duken. 	Itza bein aotik atera ezkero, ez baita atzera itzultzen. 
2451	"Horiek noiz ezkontzen dira?" 	 -"Bazkotan". -"Noizkotan?" "Arizkun-en Baztan".	  
2452	Horren ganitak (labanak) baditu bi aho.	 	Mingain gaiztoaz esana. 
2453	"Huntsa bizi zara?". "Ba! yan, edan, pipa, lo".	 	Huntsa = ongi. 
2454	Huntzak biligarruari: Buru handi!	 	Nork nori! Huntza = ontza, gautxoria. 
2455	Hur-urte, elhur urte.	  
2456	Yan porru, ondoan dolu.	 	Porrua jan ta gero damu. 
2457	Yanak yateko, eta lanak egiteko.	  
2458	Yantzan (dantzan) hobeki daki, arto-yorran bano.	  
2459	Yaunak araiz entzunen dautzu!	 	Jaunak entzungo al zaitu! 
2460	Yende behartsuak anitz amets egiten.	  
2461	Yondoni Marti, prest dena, parti!	 	San Martiñetan prest dagoena bijoa! Esaera au Luzaide-ko oitura bati zor zaio: 	Egun ortan (azaroaren 11'n) egiten zuten mutil edo morroien aldaketa. 
2462	Kandelera yin bero? negia gero.	  
2463	Kanpoan lili (lore), ta etxean elorri. Edo: kanpoan lili, etxean bele. 	Oihenart-ek: "Kanpoan urzo, etxean bele" (107). 
2464	Kartak mehe ta yokua lodi.	 
2465	Lanak ez dire bahatzen, baizik uzten.	  
2466	Lehen hala, orai hola, gero ez dakigu nola.	 	Jauregi baten ate gaiñean zegon idatzia ori. 
2467	Maiatza pardo, ta ekaina klaro.	  
2468	Martin, bihar duk san Martín. -Hobe genduke gaur balitz!  	Hik zer diok, Yoan? -Bertziak yoaten badira, ni ere yoan.  	-Hik Mikele? -Bertzek diotena nik ere.	  
2469	Martxoan lanoa norano, maiatzian elhurra harano.	 	Noraño, araño. 
2470	Naiago nikek hire kaldo-maldo guziak bano salda xorta(ba)t.	  
2471	Nai duenak nai duena erran: ni Eugi-ko Martikotena.	 	(Baztango esaera omen da). 
2472	Nigarrez sortu nintzen, nigarrez hiltzeko; ez ordea munduan beti 		bizitzeko. 	 
2473	Nola yin, hala yoan.	 	Nola etorri ala joan; nola irabazi ala galdu. 
2474	Nola sonuak, hala dantza.	  
2475	Ogia erre arterano, opila.  	Edo bestela: Ogia erre arterano, opilaz kontent.	  
2476	Oilo txarra (txikia), beti oilanda.	  
2477	Pika bezain ergela.	 	Pika, txori ezaguna (erderaz picaraza, urraca). 
2478	Pikoka ari ziren.	 	Bata besteari gaizki-esaka. 
2479	Porria yan, ta porru lan.	 	Porrua, gauza aula jan ta lan aundia ezin egin. 
2480	San Mark, azia balin ba'uk (duk), emak. 	Ereiteko tenorea apirillaren 25'an. 
2481	San Mark, hamar bizkar-larru, eta oino (oraino) hotzak.	 	(Garralda, Aezkoa-n). 
2482	Urak emana, urak eraman.	 	Esne-saltzaleak, esneari ura nasiz, erosi zuen mantaliña; ta zubia 		igarotzean, aize-boladak urera eraman. Orduan arek esan; Urak emana urak 	eraman. Olako kontu bat, ikus Larraun-go esaeren artean. 
2483	Urrungo eltziak urrez, etxia (etxera) ta batez (bat ere ez).	  
2484	Xakur mehia, dena kukuso.	  
2485	Xakurrak min duen lekura mihia.	 	Oihenart-ek pollikiago: "Horak (zakurrak) non mina, han mihia" (249). 
2486	Zangoa arin, eta buria arinago.	 	Kaskariña. 
2487	Beti aterbean eta beti busti; zer ote da?	 	Asmakizuna. Mihia. 
2488	Luze ta mehar, mundu guzian behar; zer ote da?	 	Asmakizuna. Haria, josteko aria. 
2489	Ttipi ñoñorroño, goiz ernari dago; ez aho, ez ipurdi; ez daki nondik 	erdi; 	zer ote da? 	Asmakizuna. Urra, urritzaren fruitua.