San Migel
ARRUAZU, 1833

http://mediateka.fonoteka.com

Nafarroako Gobernua - Gobierno de Navarra
Euskarabidea - Instituto Navarro del Vascuence 
Nafarroako Euskararen Mediaketa - Mediateca del Vascuence de Navarra
http://mediateka.fonoteka.com

Iturria:
Jose M. Satrustegi, 1987, Euskal testu zaharrak I, Euskaltzaindia, Iruña.
Bertsio informatiko honen egilea: 
Elea

Nafarroako Euskararen Mediaketak egindako lanak publikoak dira eta, Jabego Intelektualaren Legearen arabera jatorrizko idazlanak bestelako eskubiderik ez baleuka, nahi bezala erreproduzi daitezke.

San Migel
ARRUAZU, 1833

I

Nor Jaungoicua becela? (bis) eta nor Jaung.ª eta bere Amaren ondorian Migl. becelacoric? Au da Eliz A. S. C. ematen diguna entendacera Confesio generalian, eta Santuben Letaritan: Yzanic bada Sn. Miguel Aing. Gloriosuena M.ª Jaungoicuaren Amas Landara Criatura (tura) gucietan excelenterena, eta Jaungoicuarequin gueiyen dezaquena, Miguel au da gueren necesidadetan leneco billatu biarduguna, Miguel da lenda gueiyen amatu eta adoratu biarduguna, ya beraren Excelenciagatic ya errecibituric dauzcagun favore eta gueren lurrera etorciaz eguin digun digun honrragati eta ya iñorc baño obequi gueren necesidadetan socorritu guechasquelaco baya nola ezpaita amacen ezagucen eztenic nihil volitum. etc. (nic nainuquena da aldiyontan errecia zuen viyotzac Aingueru Santubonen ganaco amoriyotan eta nola baitaquit eztala amatzen gauza bat ezagutu gabian...) Nai nizuquie eman goiz ontan Aingueru igualic baguequ onen ezaguperiyac edo ezaguerac, baya nola da posible ni ontara obligacia orain baño lenago escusatu naiz lecubontan presentacia ezaguturic nere laburtasuna ¿eta nola ez? icaratzen naiz etzin gueiyo acordatznaicenian Oradore sabiyo batec Personage bat alabazeco esan cituben izaietaz: de tanto viro nunquam satis: Alejandro Magno Emperadoriac nai zuben alabatu bere Ministro edo bere ondorian zaucan mutil bat eguin zezquion fineza eta serviciyo onen correspondencian: Ephestion: aguindu cion sabiyo eta plumaric oberen guciei escribitu eta publicatu cechiela Ephestion, arren estimacioric aundiren aren, alabanzac, eta prendac, urtuciran esatebateco moduban guizonau ecin alabatuz, eta ondorian aterazen bat, eta beste guciac baño gueyago alabatu zuen bi itz autan: de tanto viro nunquam satis esan naizuquean becela, zaquiote gogoti jaquinsubac baya seculan ez cerate allegatuco biar becela alabacera, onen conforme; Ceiñen jaquinduriya izanen da supiciente, eta ceiñen mingaña izanen da bastante gure Ephestion celebriori biar becela alabatzeco? por fin Alejandroren adisquidiura zan gizon bat, naiz cualidadetacua, baya or icusten duzubienori, Ori ceiñen icustiagati, eta adoraciagati etorri den gaur mendi gogorrontara; Ori, Ori, ceiñen ezaguerac zuei ematia obligatu naicen ezta solamente guizon bat nola naiscua, ezta solamente munduco Erregue, edo Emperadore baten adisquidia, ez Ainguerubare edoceinetacua; baicic da Erregue eta Emp.re gucien Erreguiaren lembicico Ministrua, eta adisquideric aundirena Aingueru Santuben Ejercito gucien buru nagusi eta Capitan Generala: O nere S. Migl. Aingueruba! Cenbat motibo eta arrazore gueiyagorequin esandeiteque zutaz araco jaquinsubaren itzaic: De tanto de Michaele Arcangelo nunquam satis. Arlare congregaturic gauden esquero bere Templo Santubontan ecingautesque cerbait esan gabe, eta guchi bat esan biarrian tocacen daquiyo gaurco festibidadiari. ¡baita Elizonen Dedicaciyoco festibidadia! Excelssisgo Templo Santubontaz itz eguitia, Cer motibo zuten gure aurrecuac paraje gogorrontan, mendialto penosuontan S. Migl. Arcaingueru Gloriosuaren hon(n)rran Capilla bat eguiteco Eliza bat goratzeco, esplicatuco dut lenbicico partian; templo S.tu bonen dedicaciya edo Consagracio Solemnia berritu eta aunditu ondorian, Templo Sat.oni Elizaco Gurasuac Aita Santubac conceditu dizquen indulgencias Elizontan eta emetic campuan gure Patrono S. Miguel Aingueru Glori.ren medioz obratu diren milagruac eta bere devotuac errecivitu ditubien gracia eta favorien conocimentu labur bat siquera ematia, izanen da bigarren Sermonaren partia, eta goizontaco asunto gucia, O Migl. galdutaco gucien Artizar ederra! galduric nabille ecin asmatus nola obequin zu alabatu eman zozu indarra nere mingueinari, arguizazu nere entendimentubau, bada erredeitecen zuganaco Amoriyuan, eta debocian Cristau fiel gucien viyotzac eta particularmente Adizale Debotuenac, nai nuque esplicatu zu honrrara eta alabanzara eguin eta consagratutaco templo Santubonen grandezac ezpadaquit faltacen gracia divinua, eta au eztaquigun faltatu neri esplicaceco, eta zuei ongui enzuteco parazagun enpenuzat Maria Santisima salutacen dugularican esanas: Ave Maria. Jaungoicuari graciac ¿Ceiñ alegriac icusten ditut nic aldiyontan zuen presenciyac? ¡Adizale debotuac! Zuen arpeguiyac ematen dite ezaguera ceiñ aundiya, eta firmia dan zuen viyocetaco gozo, eta contentuba zaudielaco celebracen S. Migl. Aingueru S.en honrran eta alabanzan Templo Excelsiscuontan Egun ontan eguiten dan Funciyo solemnian, ¿eta cenbates auyndiyagua izanen esta adicen dituzubienian Excelsisgo Templo S.en particularidadiac, eta Grandezac? ¡eguiya da, honrra aundiya eguiten daquiyo S. Migl. Aingueruboni bere icenian gracia, Hermita edo Templo bat, orren medioz badaquigu badirala Españaza batian badirala Provicietan, eta Nafarruan asco, eta Hermita Sn. Migl. Aingueruben izenian fielac beren dermiyotan goratubac, edo ta ere asco, eta asco Parroquiya Sn. Miguelen Titulocoac, edo Sn. Miguelg.o Parroquiyac deicen diranac, baiya, Hermita eta Sn. Miguelgo Parroquiotan ¿Cembat Hermita, cembat Templo dira Españia gucian Sn. Miguel Aingueruba descansatutaco lecuban, Sn. Migl. Ainguerubac berac marcatuta aguindutaco lurrian eguiñac? ¡atenciyua Catolocuac! Bat, bat bacarra da nic uste duanes España gucian, eta ura arquicen da Nafarruaco Erreiñuban, etc., etc. Huarte Araquil Juridisciyuan Aralargo mendiyan, eta da Excelsisco Templo Santubau, zubec orain arquitzen zariden Eliza Celebriau, Arla sinistacen dugu piadosamente Migl. berac sañalatu lecuba eta aguindu ciola Dn. Teodosio Goiñico Caballero baiya Penitente, eta bere debotuari ceiñen historiya Aita Fray Tomas Burgui Sabiyuac esaten digunaz da modubontan...

Yzandu zen Nafarruan Caballero Ylustre edo nobleza aundico bat cedizona Teodosio, Goñi apellidua, eta Goñi errico semia, denbora berian ceiñetan gorbernatzen zuen Eliza, Juan, izen ontaco zazpigarren Aita Santuba, Españaco Erreguia Vitiza cen denboran J. C. 707 urtian, Theodosioren Echia, familiya, eta Erreiñiubaren distinguiturena. Palaciyoco semia, ceguan acomodaturic Dña. Constanza Butron eta Viandrarequi emacume bat Prenda gucitacua, odole noblia, ondasunez, abratsa, honesta, eta virtutes betia; estadu artuba ya Caballero llustriau ausentatu biarra izan zuen bere echeti, eta bere Esposaren compañia gozoti Erregueren Serviciyora, ya izan cerilla Erregueren ordenaz, edo ya cergatic cegoquion arren nobleza eta Caballerosidadiari garaiyaitan banderetan servicia; demboraren barrutiyan, eta ondo serviciyua eguin ondorian, elduzan Goiñira bere errira, bere familiya ondo estimatubaren compañian descansazera serviciyuac, eta particular celoz prestacendenac, berequin dituen neque aundietati, eta goratzera bere echeco convenienciyac, cenbat eta arrimatubaz echera ainbeste desdicharic aundirenac convenienciaren lecuban trabajubac, dulzuren lecuban pena suminac, eta consueluaren lecuban desconsueloric aundirenetacua; noiz eta gutiren pensatzen zuen artan ya errionduan cijuanian errota bidia barna echealdera illunze garaiyan ateratzen daquiyo aurrera Hermitaño moducobat idurizubena bere trajian, bere colore berachetan, flacuran, izquetaco errespetosuan eta entero humillian, esan nai dut iduritu cequion Dn. Tesodosio Caballeruari ura cela Santidade aundico penitenteren bat, izan cela gure Jaungoicuac vialdutaco mandatariin bat, Conversaciyo engañosuarequi eta santidadiaren aparenciyaiqui eta sinistacera engañuric aundirena, eta Jaungoicuaren siervo aparencicuarrec, baya demoni.an ministro finarrec izeguinciyon modubontan. Norata hua ¡O Dn. Theodosio cautela guchicua! eztaquic ere desdichaz fatalmente engañaturic haramiela ere pensamentu alegrioiyec; ¡ha! ire desgraciatuba Caballero Noblia! Leheal dena ematen dituquen pausu bacoician ondatubaz hua dolore, pena, eta deshonraco puzuban. Sentimentu andiz aguer artzen diat ire fortunagabian, eta erruquituric nainiquet suavizatu echian artubiar dituquen pena gogorrac aurreti ematearequi aviso triste bat avisu onequi, edo suaviago izan dedin ire pena, edo escusa dezaquen ere veguis icustia, por fin eztic ainbeste pena ematen novedade bat adiciac, nola beguis icustiac, bada nola naidelare nere oficiyuari, nere piedadiari tocacen zaiyoc avisacia, eta iri escuchatzia, guciztara duc iretzat noti(ci)yau obliyª aguinduba ordena humanua baiño gueyaguai utcirican ne(re)celda, nere erretirua etorriya nauc ire aurrera comunicatzera, ojala balitza ona ire nobleza ta prenda onei eta nere habitu religiosuei correspondicen daquiyuen becela, arzac paciencia aditzeco, ez lastima chiquiyarequi esan biardiatena: ¡Gazte Ylustria! utzi huen echeco descansua empleaciagati ere Valoria guerraco serviciyuan, defendiciagati ere Patria eta denboran berian Lustre ta honore gueiyago ematiagati Goiñitar nobliei, baiya ontan habillela irazaqui duc ere echian guerra bat su infernalac baño estrago gueiyago eguiñas duana gaur bereguein ditubela deshonrraric añdirenac, ausentatu inzan ere Esponsagandi confiyaturic arren fidelidade, eta piedade falsuan, eta utziyuen lurrasco vaso ustel batian tesoro edo prendaic onena, eta orla ire Esposa aztuba itas ere ausenciyarequi, aztuba zorciyuen fidelidadiaz eta aztuba Jangoicuas ¡ha! nere modestiya ecindec atrevitu itzas manifestacia! baya certaco luzatu noticia: jaquizac bada ire andria eztala portacen iria becela baicic bestebatena, entregaturic deshonestidadeco viciyo torpiari, eta deshonrragueiyago dena, eche nobleco Señora cenetic arqu(i)tuco duc bere Pagia eta ire mutillaganaco pasio torpiaren esclaba bat eguiñic, oraindic orai berian ignorante, edo noticiac eztubielaco ire etorrera, biec billatuco dituc ere Salan, ere alcoban, eta oiyan berian, ezpaduc sinistacen, ez hago irruti, goaie disimuluaz eta icusco dituc ere veguiz ¡nola jaquin nezaquean bada nic goitico arguitasunac ezpalit errebelatu? modubontan esplicaturic, despedituzan Dn. Theodosiogandi Hermitaño religioso cirudiyelacuura, baya realm.te Satanasen intamentu fiña ¡Ynfamia! nola baita condenatuba gu ere nai gaitu galdu, ontaco maliciosm.te guezurtacen gaitu engañaciagatic, enganacen gaitu perseguiciagati, eta perseguitcen gaitu condenaciagati. eguincituben aleguiñoc Theodosiorequi guezurras engañatu zuen, falsidades descredittatu zituben emazte fiela, eta mutil layal inocentia eta eraiñaacicizyuen Aita, eta Amaren eriyociac; bacechayuen, eguiya da, Dn. Theodosioc culpa auvec evitatu obratu balu prudenciyarequi, baya desgraciad.te gueiyegui eramanic fama, eta honrraren celuac, eta auc galdubiarra, jarri cen venganza bere escus arceco peligruban fatias bere veguis desengañatzera, eta nola enbajada falsuac esan becela billa baicituben bi persona oiyan berian, discurritu eta enteratu gabe yago josi cituben puñaladaz, eta ciran bere Aita eta Ama Dña. Constanza eren erreiñac, eta Theodosioren Esposac ondocho apalsera emanic goiz goizchua descansatzera oiya berera obiagos eramanic zauzcanac, guertacari losagarriyen guertatu cen ilunnabarrartan Goiñico erriyan. Eriyocioquen ondorian, Theodosioc nai du billatu escapadan bere personaren seguridadia, eta dijoala bere zaldiyan, eriyuac beguiyac, gorri, esaieraden beza(la), justiciaren igas, echetic atera orduco icusten du bere Esposa Elizatican eldudela erretiratzera egunasco beneficiyuaz Jaunari graciac eman ondorian, acostumbracen zuen becela, guelditzen da Caballerua pasmo bat eguiñic cergatic encontratu den carrican ustes difunta oiyan utzi zuenarequi D.ª Constanzac paratzen du atenciyua Caballeruan eta ezagutzen du dala bere Esposo amablia Theodosio ¿nola esplicatu Dña. Constanzaren gozo eta contentubac / naiz denbora aburrecuac / ainbeste denboran ausente zan Esposua ustegabian atetan billatzia ede icustia, baya cer biyotzeco saltua artuco etzuen Esposo ausentiac desengañatu zanian descalabro aundiyac eguincituela infernubaren engañuz: Galdetu cien Theodosioc bere andreari ¿nundic eldu zan, certan cebillen eta norciran arren aposentu eta oiyan etziñic zautzanac? eranzun cion Dña. Constanzac, ¡Theodosi! zure Aita eta Ama baitira nere Aitariyarrebac dira oiyan dauden biyac, obiagos paratzen ditut gueren salan eta etzan lecuban, eman diot apariya, nola baitira zarchuac erretiracen ditut goizcho ondorian atera naiz Elizaco ratocho bat oratio eguitera, eta orain itzulcen naiz echera familiaren compañiara.

Ordubanche zan complet.te desengañatu, icustias diabruaren engañuba, esclamatu zuen modubontan ¡hai nere desgraciatuba, hai nitaz, cergatic il dituten izatia eman ciranac, Aita eta Amaren verdugua naiz, nerescus il ditut biec engañaturic castigacen zaitutelacuan infidelidadeco traiciyuagati eta contatu cion Esposa fielari Hermitañuacquico pasage gucia errazaguada concebitzen cer esplicatzen ciyen biyen orduco ratua, pena eta congojaz, baiya ain pronto nola, cerbait sosegaturic, asi cen obratzen arrazoria beriartan asi cen obratzen gracia divinua, eta ontaz movituric Dn. Theodosio bertatic artu zuen asmua Penitencian billatzeco bere becatu aundiyen barcaciyua deseiyuan manifestatu cion emazteari ceiñec penacen dien artian bacegon ere artu zuen determinaciyuontaz contentu aundiya, eta esan cion senarri ¡bai Theodosio! aundiyac dira gure guein dauden gaizac, calte aundiyac aciendari, deshonrra aundiya eman diozu gure fameliya nobliari baiya guciac eztirade ecer Aita ta Amaren caltiaren comparaciyuan, eta faltau ere ezta ezercho Jaungoicuari eguin diozun ofensaren comp.n eta utziric guciac nere guein becatubas biardiozu eman lenbaitlen gure Jaungoicuari satisfaciyua, aguiz gustacen zait zure pensamentuba penitencia eguiteracoa; modubontan izeguiñic elcarren artian eta trataturic Gurasuen entierro ta Elizguizonaz partituzan Dn. Theodosio Esposagandi Justiciari parte eman baño lenago Penitenciaren esque, utciric bere Esposa nobedadiayen artian presentatucen Erroman J. C. Vicario, Elizaguciaren buru Aita Santu denbortan cena Juan 7. oiñetara, batzubec diyue lenbicico egon zala S. Marcial orduban Yruñaco Obispo denborartan cenarequi, egonbazan ezpazan lenic bere obispo Yaunarequi bainzat ongui enzunic araco Marc. Cap. v. 41. Vade ostende te Principi Sacerdotum goiae eta presentadi Sacerdote gucien Principiaren aurrera negar aundiyaqui eta damutasun gogorrarequi bota zuen Aita Santubaren oiñetara, becatu horribliaiyen absoluciyo billa sujeto eman ciroquen Penitencia cumpliceco, absolvitu zuen Aita S. eta eman cion becatu aundiyaic mereci becela Penitencia aundiya, burnisco Argolla bat lepora eta bi cate senduac guerritican oñetara fuertequi estutubac, eta elcarri eransiyac, cebillela modubartan errietan sartu gabe aiqueta catiaic puscatu artian, edo eroriartian, bada puscacia edo erorcia izanen cela Jaungoicuaren Justicia pagatuba celaco señalia, eta lecubanberian eguin cezala bere costus S. Migl. Ainguerubaren ho(n)rran Templo bat.

O cembat itz eguin leiteque Penitencia arrigarriyonen gueiñan, eta particular.te consideratzen badugu jaso zubena zela Personage bat, cela Caballero distinguitu bat ondasunetan igaritan cegon bat, baiya eztigu denborac, eta asuntuac permiticen, Personage altuau humillacen da eta cargaturic burnis Guruce bat gueiñara zuela, encaminacen da desiertora, eta batetican bestera dabille cumplitubaz Penitencia, denboran berian artu zuen Theodosioc S. Migl. Aingueru bere Abogadozat confianza oso batequi alcanzatucociela Misericordia divinuagandi penitenciaren laburcia, etzan enganatu por cierto: arla esperimentatu zituben ya animaco, ya gorputzeco favoriac Aingueru Santubonengandi: lembicico barcaciyoco señalia errecibitu zuben Goiñico mendiyan pagadi illunian, urte batzuben barrutiyan desiertoric desierto, mendis mendi sartu cen bere errico pagadi illun batian, cela echealderaco inclinaciyosedo obequi Jaungoicuaren inspiraciyos, ceguanian aldiya batian escatzen Jaungoicuari zeucala bada artaz misericordia S. Migl. bere devociyoco Ainguerubaren atenciyoz, derrepente botacequion lurrera catiaren anillo bat, ezagutu zuen bai cela ceruco favore bat, baiya nola beste guiñaraco catiac, eta argolla guelditu ciren oso ezaguture zuen oraindi falta cequiyola Penitencia, eta animoso seguitu zuen berritan aurrera, baña alare graciarren agradecimentuban deituric arata Dña. Constanza encargatu cion cate mailla bota cequion lecuban eguin cezala Hermita bat S. Migl.en honrran, gusto artu zuen eta cumplitu zuen Penitentiaren encarguba, eta dirigicen da bera catiac, argolla eta Guruciarequi Aundi Mendira, eta andic Alargo mendira, eta arla nola Patr.a Noec conseguitu zuen salbacia dilubiyoco utsetati Arataco mendiyan, modubontan Dn. Theodosioc conseguituzuben Nafarruan Alargo mendiyan descansoric aundirena, Noec 7. ilabetian, Theodosioc 7.urtian: Seguramente Jaungoicuaren Providenciyaz ceiñec zeucan lecuban destinaturic milagro aundi bat eguiteco aldatu zen Theodosio mendi ontara denborartan izugarriya beriontaco arboladi eta sasi ta malda gaizagatic, baya particularmente cergatic maleza auen artian coba batian alojitzen zan Dragon losagarri bat icaraturic zazcana inguruco gende guciac, Theodosio ignorante onelaco animale gaizas, ecin arrastatus catiac, etcin jasas Gurucia ez nundi, ta ez nola presentacenda Lecearen atacan, ateracen da Animale izugarriyura fistu icaragarriyaquin centellac arcecua zarpa gueiztuas degollatu eta bertan tragatzera, Theodosio asustatuba, indarrac penitenciaz galduba, catiaquin ezin baliyaturic, munduco auxilio gucietati desamparaturic munduco armaric ere gave defendiceco bere buruba, armatzen da fede vizi batequi ceiñequin ascotan vencitu zuen Dragon infernala, fedionequi sinistaturic Jaungoicuarendaco eztala imposibleric, confianza aundiyarequi escacen du ceruco asistencia Migl. biardun gucien amparazalliaren medioz esanas Mig. amparanazazu, eta instantian berian esperimentacen du favoria ez nolanay, ez cerutican Miguelec bigaldubas, baicican bera, bera jaichizan cerutic bere debotua socorritzera instantian berian pensamentu guciac baño ligeruago ostosen artian ceruco arguitasun ederren artian jachizan Migl. mendiyontara bere debotuaren aurrera eta veguis icusteco moduban, presentatu cequion Theodosio debotuari ecin esplicatu deitequen edertasunarequi ecarzuelaric Cerutican berequi Principe Excelsuac bere Ymagiña gurutce batequi buruba.

II

Sum Princeps Exercitus Domini. Josue 5 v. 13

Nor oteda nere C. fiel Catolicuac, Nor oteda gure Jauna eta Jaungoicua bezelacoric? ¿Nor oteda bera vecela edertasunez, janquinduriyaz, amoriyoz, ontasunez, ondasunaz, aunditasunaz, eta poderiyoz aberastutacoric ¡Nor oteda azquenic gure Jaungoico eta Jabe maitiac becela milagruec milagruen gaiñan ceruban becela lurrian, arla mundubaren asieran, nola denbora gucietan eguin dezaquenic? Domne quis similis tibi? Ps. 34. Bera da Yzar ederrez betetaco ceruoiyec ecerecetic eguin citubena. Bera da gu vicigueran mundu zabalau eta beriontan arquicen diran mendi eta campo celai eder guciaquin ecerecetic atera, edo eguin zubena; Bera da azquenic, ceruan eta lurrian arquicen diran preciosidade guciac, iz bacarbatequi eguin ditubena; ¿baña cer ezdezaque Jaunaren itz poderioz beteac? Naiduan gucia N. C. maiteac, naiduben gucia eguiten du Jaunac vere itz indarsubarequi: Omñia quequmque voluit fecit. Nai izan zuben bada graciasco leguiaren asieran amavi guizon pobre, eta bildurtic zabalcia mundu gucian fede santubaren arguiya, bada alferric jaiquico dira Apostolu santuboyen contra arla Emperadoriac, nola Erregiac, arla Ynfernuba, nola munduba, alferric prestatuco dira Jesusen discipuluben contra ezpata zorrozac, labe gorriyac, carzelac, calabozuac eta beste milla tormentu icaragarriyac, ezta importa, Jaunaren soldadu eta predicadorioiyec purrucatuco dituzte idoluac, erreco dituzte ayen templuac, convertituco dituzte Emperadoreac, Erreguiac, Erriyac, ta ecarrico dubie mundu gucia Jesus eguiazco Salvadoriaren ezaguerara; eta nola eguin bear ezuten onela Jesusen Apostolu santua ayec, baldin Jauna bere poderiyo laurri baguiarequi empeñatu bazan graciasco ondasun guciaquin aberasten? Baya Catolicuac! ezta bacarric Apostolu santuetan arrigarriya gure Jauna eta Jangoicua; baita ere beste santu gucietan, guciac aberastu ditu bere graciaquin, edo ondasunaquin.

Batzuei eman izandu dio gracia batzuec, eta beste batzuei diferentiac. Bati eman dio amoriyo santu izagui bat, beste batí jaquinduriya, eta ezagüera arrigarri bat; Oni ematen dio paciencia, beste arri proximua salvaceco zeloa; gueiyenai milagroac eguiteco doaiya, eta guciei gracia ugaricac mundubontan, ta gloria casi laurri gabe bat Ceruban. Eta orai, onenbeste doay, onenbeste graciasco ondasun eman badio gure Jaunac santu guciei. ¿Cer eguingo ezuben Ceruco Espiritu eder, Aingueru santubaqui bera ala alabaceco sortu cituben aiyequi? Cer graciac emanen ote ezizquion? Ez otecituben aberastuco bere gracien ondasunaqui? Bai por cierto, Batzubec abrasatu cituben bereganaco amoriyo aundiyarequi, Beste bazuec apaindu cituben ezaguera, eta jaquintasun andiyarequi, batzuec paratu cituben Ceru eta lurra goroenaceco, beste bazuec guri lagunceco, batzuec eguin cituben bere Enbajadore ta ministro, beste bazuec armatu cituben poderioz eta virtutez deabruac menderazeco, eta azquenic Aingueru Santu guciac eguin cituben Jaunac zoriyonecuac, aberatsac, edertasunaz betiac, guretzat bitarteco poderosuac, eta beretzat asqui maitagarriyac. Esaten digu S. Lorenzo Justinianoc 9.bederatzi coruetaco Espiritu ederaietan repartitu citubala Jaunac bere doai, ta graciazco ondasun guciac: Serafiñetan arquicenda ispillu ederbatian bezela Jaunaren ontasun, eta amoriyo irazaqui bat, Querubiñetan beraren egui santu, eta ezaguera laurrigabia, Tronuetan justicia zuzena, Dominaciotan beraren aguintasun aundiya, Virtutetan, icustenda indar santu arrigarri bat Jauna verarena, Potestadetan poderiyo finic gabia, Principadotan aguercenda Erregue gucien Erreguia bezala, Arcainguerutan argui eder bat becela revelatubas berei secreto, ta misteriyo santubac Aizquenic Ainguerutan icusten da gutas Jaunac daucan cuidadua eman cigularic bacoizari gueren aingueru guardiyacuac.

Orra (N. Ad.e maitiac) Orra nola errepartitu dituben gure Jauna eta Jaungoicuac bere perfecciyo, gracia, eta doaiyac 9.bederatzi corutaco Espiritu eder ta zoriyonecoaitan; Eta cer izanen lizaque baldin Jauna bere poderiyuarequi empeñatu balizaque Espiritu Eder autaco bati bacarric ematen guciei repartitu zizquion dueiya ta graciac? Ceiñ ederra, ceiñen arrigarriya, ta maita-garriya ez litzaque izen espiritu zoriyonecoura? Eta ezote du eguin orrenbeste gure Jaunac bat edo batequi? Ez ote da arquicen ceruco ejercito eder oien artian siquera ceiñetan bat, beste Aingueru guzien artian zabalduric arquitcen diren doay, ta graciac icusten diran ispillu eder batian becela? Bay, Bay por cierto, bada Baña ceiñ ote da ain privilegiatubura? Ceiñ! Orra, orra bertan Sn. Miguel Excelsis da. Bai Catolico, Apostolico, Romanuac Sn. Miguel Excelsis ceiñen onrraren eta alabacen ocupacen dan egun ontan Eliza Catolico gucia; Sn. Miguel Excls. Cristauben Elizetan, eta particularmente Aralargo mendico templo santubontan gaur honrracen den au da ispillu eder ura beste Aingueru gucien doaiyac eracusten ditubena; Au da Jaunaren Amoriyuan abrasaturic arquicen den Serafin eder bat; S. Miguel da Jaunaren jaquinduriz alde gucietati inguraturic dagoana Querubin jaquinsu bat ¡Sn. Miguel da Jaunaren Magestadia descansacen dan Trono gloriosua; Sn. Miguel da Jaunaren Dominio, edo aguintari arquicen dan Dominaciyua; Ceruban ta lurrian gauza arrigarriyac eguin dituben Virtutia; Sn. Miguel da Jaunaren poderiyo andiyarequin veztituric arquicen dan potestade miragarriya; Sn. Miguel aizquenic da Jaunaren anditasuna eracusten duben Principadua, Jaunac bere Enbajadorezat elegitu zuben Arcaingueru Soberanua; Eta iz batian esateco Sn. Miguel Excls. da Jaunaren ejercito gucien buru, Principe, eta capitan generala. Sum princips exercitus Domini. Eta orren medioz Sn. Miguel da Jaunac bere amaren urrena doai, gracia, eta gloria aundirenaqui aberastu zubena. Guc Mariaren urrena honrratu eta amatu biar degun espiritu eta Principe santurenetacua becelacua. Ona emen N. C. T. C. gaurco asunto edo Sermonaren gaya, eta esplicaceco, edo aguiriyan paraceco, ezpada ere.

Eztago dudaric N. C. maitiac, eztago dudaric ce ainbestes, eta gueiyago honrratu, eta amatu biardegula guc Santu, edo Aingueruren bat, cenbates gure jaunac daucan aberasturic bere gracia doai eta prerrogatiba gueiyaguaqui; eta cenbates bitarteco poderosuagua dan guretzat jaunaren aurrian: Yzanic bada S. Miguel Ex.e s. Maria santisimaren urrena Jaunaren M. gracia, doai eta privilegio aundirenarequin aberastu zuben Aingueru zoriyonecua eta guretaco vitartecoric poderosorena, oraiñ icusico degun vecela: esan dut bada S. Miguel Exes. dala guc mariaren urren gueiyen amatu, eta honrratu biar deguna, eta len billatu biarduguna gueren nacesida(de) eta premiyetan ispiritubau delaco mariaren urren Jaunac gueiyen aberastu duana: Eguiya ote da S. Miguel Exes. dala gurezat adisquide ta bitartecoric onena V. Santisimaren urrena? ¡Ah. N. Adizaille viotzecoac! eztago consideratu baicic S. Miguel Ainguerubac Ceruban eta lurrian eguin dituben gauza arrigarri eta maravillosuac; Eztago beguiratu besteric J. S. Migueli eman dizquion oficio eta cargu altuei; estago aizquenic aditu baicic S. Miguel Aiguerubari Elizaco Doctore Santubac Aingueru maiteonen devotuac, eta escritura S. espositore Jaquinsubac eguiten diyuen alabanzac, eta gorabidiac; S. Miguel Ainguerubonen izena bera, bacarric asco da bere aunditasuna eta excelenciac aditcera emateco; Miguel, izen misteriosua, onec liburu S. Espositoriac diyuenez esan naidu. ¿Nor Jaungoico vecila? Au da Jaungoicua vera vecelacoric inor eztala, ez anditasunian, ez edertasunian, ez jaquinduriyan, poderian eta ez beste gueiñaraco perfecio aundietan! Miguel, Yzen arrigarriyau da azquenic Jaungoicuaren baitan arquizen diran perfecciyo guciac esplicaceco egoquirena. Orai bada N. C. T. Cat. ain perfectua bada Miguelen izena: ¿nolacua izanen ez otede Espiritu ederrori bera? Baldin, S. Santubac digunas, ondasunac baña obiagua baita izen ona melius est nomen bonum quam divitiae, multae. Cer graciasco ondasun faltacocion Jaunac ain izen misteriosua paratucion Aingueruen Principiorri? Eta eguiya bada Jaunac berac ezagutzen ditubela iñorc baño obeto bere criaturei eman dizquion gracia eta doaiyac, beste aldera ere eguiya bada gracia oyen conforme paratu cizcola Jaunac Espiritu eder oriyei beren izenac, Sinistatu dezaquezubie Cristaubac J. Soberanuac berac paratucion esqueroz bere Principe Leiyalorri Aingueru gucien artian izenic Misteriosorena, eta Santurena S. Miguel dala Ceruco exercito eder ayen artian Ama Santisimaren urren gracias doaiyas poderiyos eta virtudes gueiyen aberastu zubena: Ongui ezaguturic dauca eguiyau E. A. S. C. Ap. Erromacuac, bada S. Santubac inspiratu, edo pizturic ceruco Erregiña Soberanaren urrena Principe maiteorrideitzen dio, Orri escasen dio bere laguntasuna, Ori Honrracen da Aingueruben exercitoco aguintari principalena becela: Orgatic beragatic esan zuben Ceruco Embajadore S. Gabriel gloriosuac Sn. Miguel zala Principe arrigarri ta soberanua Michael princeps magnus, unus de Principibus primis. Baña nola ezta izango. S. Miguel Principe aundi eta paresgabecua baldin S. Juan Eva(n)gelistac Apocalipsisco liburu santuban esaten digunaz bera bada Aingueru Santu gucien Jabe Erregue ta Jaungoico becela? Eguiya da, Espiritu zoriyonecuaiyec Jaunac ecerezet(i)c eguin, eta sortu citubela, edertasunez, amoriyos, doayas, eta glorias aberastu citubelaco Jaunarenac dirala. Jaungoicua dala ayen jabe eguiyazcua, baña orgatic Eva(n)gelista santubac esaten du Sn. Miguelen Ainguerubac Michael et Angeli ejus Principe Soberanuonen esanac eguin, eta onen mendian eta obediencia Santuban daudelaco: Orgati Elizaco doctore Santubac arrituric S. Miguelen Excelencia ta aunditasunez eztirade aspercen principe santubonen alabacen, Orgatic S. Basilioc deicen dio S. Migueli esanaz bera dala beste ispiritu gucien artian dignidade, ta honrratan preferituba. Tibi o Michael qui dignitate, et honoribus ceteris omnibus spiritibus prelatus es. Oni deicen diyue S. Agustin, ta S. Buenaventurac Paraisuco Exercitoco aguin tari eta principia. Dux et Princeps celestis militie. Miguelengatic azquenic esaten digu dala ez edocin baicic irubidar Santuba Sofronio Constantinoplaco Patriarcac O Ter Santisime Michael Angelorum corifee eta Pantaleon ciudadeortaco dignidadiac jaquinsuba, eta principe maitagarriyauen devotuac cer esantendigu? Ya esaten digu S. miguel dala ispillu mancharic gabia, eta ederrena, esaten digu S. Miguel dala mundu guciari argui eguiten dion, eta seculan illuncen eztan yguzquiya, divinidadiaren Lampara beiñere izalcen eztana Lampas divinitatis aizquenic esaten du S. Miguel dala Ai(ta) eternuaren seme eguiyazcua significacen duben izar ederra Michael splendida estela solis gloriae. Arrazoreric ascorequi bada Doctore santubac aplicatzen diote principe santuborri Sprtu. Santubac Ecequiel profetaren aoti diona, esanaz Sn. Miguel dela Jaunaren mendi santuba, aleguin gucia artan dagon Querubin ederra. Querubin extentus bere eguac zabaldu ta 9 bederatzi corutaco Ainguerubac bere egopian dauzcana Yaquinduriyan, edertasunian, eta aunditasunian beste guciac baño gueiyago participatu zuelaco: quia magnitudine, sapientia, et pulcritudine plus ceteris participavit. Ruperto venerabliac dionaz.

Obequiyago ezaguceco S. Miguel Ainguerubaren gracia, duei, eta excelenciyac eztago beguira besteric Jaunac Principe Soberanuoni eman dizquion encargu alto, eta importancia aundicuei, eta encarguoqui eman cion poderiari, ta orren medioz ceruban eta lurrian eguin dituben miragarri edo milagro aundiyei. Baldin, Sto. Tomasec digunes, Jaunac elegicen dubenian criatura bat estadu alto bateraco, importancia aundico encargutaraco, eta gauza arritubac ceruban ta lurrian eguiteco, ambateta gracia, eta privilegio gueiyago ematen badio ambateta escelencia aundiyagocua izaten bada onelaco criatura, ¿cembat gracia, cer privilegio eta prerrogatiba ecizquen emanen Jaunac S. Migueli izanic Miguel elegituba importanciaric aundireneco encargu Jaunarenac eguiteco edo desempeñaceco? Sn. Gregorioc digunaz, apenas munduban guertatu edo eguin da gauza miragarriric S. Miguelen medioz baicic, ezpaita importancia aundico encarguric Jauna bere ministro Leiyaloni manatu eztionic. Eliza Doctore, eta Espositorien ezbadaiteque izan Mariaren urrena altuagoco estaduric Jauna(c) S. Migueli eman ciona baño; Ceiñ empleo andiyago Ceiñ encargo obeago Jaunac escogituric gucien aguintari eta Capn. Trinidade guztiaren honrra ta gloria defendicia baiño? Bada S. Miguel Exēs. zan Lucifer zorigaiztoco bere lagunaquin Jaunaren contra goratu zanian; Ori zan diot, Jaunaren celoz abrasaturic, beraren alde atera, Aingueru santu guciac animatu, Jaunaren alde sutan ecela, Aingueruzco ejercituarequin deabro gucien contra jaso, guciac menderatu, infernuban ondatu, Ceruban faquia pasatu, eta modubontan Jaungoicuaren honrra, gloria eta izate divinua defendatu zubena; Jaungoico eguiyazcuaren ezaguera Ysraelgo erriyan gorde biarbada, S. Miguel dago ontaraco encargaturic; S. Miguelec eracusten dio Patriarca Santubei fedeas misteriyuac; Onec revelacen dio Profeta santubai Jaunaren mandatubac; Munduba erremediatu biarda guizon eguitiaz trinidadeco bigarren persona, S. Miguel da bere escabidiaqui Jaunaren borondatia biguñdu biardubena beste guciac bano gueiyago lenbait len obratu dedin misterio santubau S. fran.co Xavierrec digunaz. Jesus munduban vicitu cen artian Aita Eternuac S. Miguel bialcen cion Embajadore; S. Miguel da Jaunaren Seme Eguiyazcua, ta bere Ama maitearen naigabetan visitatu, consolatu, ta animacen cibena; beste jaquinsu ascorequin Venerable Maria Agredacoac esaten dubenas azquenic Jesus Curuetara Yyan zanian Evangelio santuben arguiya zabaldu biar bada munduban S. Miguel dago elegituric obra aundiyontaco, S. Miguelec laguncen dio Apostolu Santubei Jesusen ezaguera eta religio santuba zabaldu biar badu erri gucietan; Orrec laguncen dio Emperadoriac Erreguiac eta erriyac converticen fede santura; S. Miguelec laguncen dio Elizaco Aita Santubei JesuChristoren Vicariyuei lurrian Eliza Catolicua ongui governacen; S. Miguel da en fin fedia, religiyua, eta Eliza Ama santa sosteniceco Jaunac paratu zuben Pillare sendua Constantino Emperadoriari berrorrec esan ciones Ego sum Archidux Domini Sabaot Christianorum fidei Tutor. Bada cer esan dezaquet S. Miguelec eguin dituben milagro arrigarriyen gueiñian?

Arrigarriyac dira milagruac S. Miguelen medioz Jaunaren Majestadiac, obratu ditubenac arla Legue zarrian, nola berriyan, lecu gucietan, eta ez guti gure inguruban, eta asco Aralargo mendiyontan S. Miguel Exēs zan asco jaquinsuc esaten diobenes Legue zarrian jaunaren ordes Moises Santubari Orebco mendiyan aguertu, Ysrraelgo erriya Faraonen mendeti ateraceco ordenac eman, Erregui onen ejercitua perseguicen citubena Moises eta bere gendia ichasuan ondatu, eta Ysrraelgo Erriyan 40 urtian milagro aundiyen artian gordetu zubena; S. Miguelec lagundu cion jacob Patriarcari Aingueruzco ejercituarequi vere asaiyac vencicen; Orrec laugunducion Josue Valerosuari Jerico ciudade fuertiura menderacen; Orrec berac lagunducion Judas Macabeori Gedeon famatubari; S. Miguelec azquenic libratu zuben bi bidar Daniel Profeta Santuba Lionen azaparretati; eta beste bein Surtaco labegorritic batere miñic gabebaterere dañu gabe. Dabada S. Miguel Aingueruba guc Jaunaren aurrian M. S.em aurrera izan eta iduqui aldezaquegun adisquide ta bitartecoric poderosoena; bada S. Miguelen baitan arquicen dira completamentian adisquide ta bitarteco poderoso izateco biardian condicio guciac; oyec dira Jaunagandi gurezat mesediac alcanzaceco valimentu aundi bat, mesedioiyec guri eguiteco vorondate on bat, eta amoriyo aundi bat; eta norengan arquitzen dira irugauzoc obequiago ce S. Miguelen baitan? Norc, Mariaren urrena eguin dio bere debotuei Aingueru maitiorrec baño favore gueiyago? Norc dauque guizonarendaco vorondate prestago berarrec baño? Norc S. Miguelec baño valimentu gaiyago Jaunaren aurrian? Norc guganaco amoriyosco suba pistu edo viciyago? Yñorc ere ez N. C. Catolicuac Pantaleon devotuac digunas. Ain aundiya da jaquinsubonen iduriyan Miguelec Jaunarequin duben valimentuba laurriric eztubena becelacua.

Nola ezuben izan biar ain aundiya eta laurrigabia Miguelec Jaungoicuarequin dauquen valimentuba, baldin ezpaidute laurriric Ministro Leiyalonec Jaunari eguin dizquion servicio aundiyac: Nor S. Miguel baño celo aundiyagotacoric Jaungoicuaren honrragatic? Nor len goratu zan Jaunaren alde Lucifer errevelatu cenian contra? Miguel lembicicua; Miguel len jaso zan esanaz Quis sicut Deus.

Ontan N. C. icusten da veguis vecela Miguelen celua Jaunaren glorias, Miguelen amoriyua dala aundirena Jaunaganaco Mariarenas landara. Eguiya bada Theologuac diyuenas jaunac santubei eta Ainguerubei ematen dien gloria, poderiya, eta valimentuba dala Jaunari berari Santubac eta Ainguerubac dioben amoriyuaren conforme, eta izanican esan dugun vecela, aundirena Miguelen Jaunaganaco amoriyoa, esan biardugu Miguelen valimentuba dala aundirena; Onen conforme cer faltatuco dio Juanac Principe leiyalorri? Cer inori ucatuco dio gure Jaunac Miguelec gurezat esscatu, edo erregucen badio? Nic Sinistacen dut Faraon Erreguiac Jose garvi laiyal Jacob Patriarcaren semiari bere Palaciyo eta erreinuco aguintasun eta escu gucia eman cizquion becela, Jaunac Miguel lenbicico Ministruorri emanic dauzcala poderiyo eta facultadiac berdinic edo laurrigabiac: Nic sinistacen dut Asuero Erreguiac Mardoqueo leiyalari bere Paisano Ysraeldarren alde eman cion becela valimentu arrigarri bat, modubontan eman ciola Jaunac Miguel Aingueru gucien principiorri izan deitequen valimenturic aundirena gure alde: Nic sinistacen dut azquenic eta gucioc biardezubie sinistatu ezdala graciaric, eztala guri convinidaquigun gauzaric Miguelec, Jaunac eman dion escubonequi, alcanzatu eztezaiquegunic, eta orgati esaten dion S. Vicente Ferrer Glo.ac Jaunac mundubontara guri lagunceco salvaciyoco vidian bialcen dituen Aingueru gucien artian principal eta poderosoena dela S. Miguel Aigueruba Inter omnes Angeles celi qui descendut in hunc mundum ad procurandum nostrum bonum, et salute maximus est nobis Michael. Eta orgatic ere esaten digu beraren deboto Jaquinsu batec Jaunaren eta bere Ama Sma. mancharic gaviaren urren guc izan dezaqueguquen adisquide, bitarteco, eta Patroiri(c) onena, ta principalena dala, S. Miguel Aingeru Gloriosua. Post Deum et ejus intemeratam Matrem Michaelem habemus maximum Patronum.

Ez da milagro S.Miguel izatea M. S. urrena gurezat aldaitequen bitartecoric onena, cergatic beragan arquitzen dira ez bacarric guri lagunceco poderio ta valimentuba, bai ta ere gaiñera mesediac eguiteco vorondate ontasunez, erruquimentus, eta amoriyoz betetaco bat; bada izanic eguiya eta jaquiñacenbat eta gueiyago Santu, edo Aingueruren batec amatzen duben Jaungoicua, ainbeste gueiyago gu amatzen gaitubela, eta cenbates amoriyo aundiyagua digun ainbestes gueiyago erruquitzen dirala gutas, eta erruquimentuba digubienarem dit bat mesediac alcanzacen empeñatzen dirala; S. Miguel Serafin gucien Principia izanic espositore, eta jaquinsubac diotenes, Jaunaren amoriyos errecea, eta urturic dagon Spiritu abrasatu bat, Nolaco amoriyua eztu izango guizonarengan? Eta orlaco amoriyuarequi nolaco erruquimentubarequi e(z)tigu beguidatuco gueren premiya estutasun, eta necesidadetan? Ainbeste erruquicen bada guizonaren premiyas, eta novedadiaz Nola ezta empeñatuco Miguel gu len bailen premia eta estutasuneti ateraciagati baldin viotzeti berari escatzen badiogu? Berac iduquiric, icusdegun becela, gure gaiz gucien erremediyua Jaunagandi alcanzaceco valimentuba Jaungoicuaren maiterena delaco, beste alde izanic guc vorondatia onen onena becelacua guri mesediac eguiteco, Nola estugu sinistatuco S. Miguel dala gure adisquideric fiñena. Guc conforme gueren premitan len lena Jesus, eta bere Amaren urrena S. Miguelengana? Edo naicinduquie lembicicua icusi esperiencia S. Miguelen vorondatia viotcetic berari deitu diobienen alde? Bada ontan badago zuec izatia Principe Excelsuorren debotuac, beriala icusico duzubie milla modutara lagundu diola bere devoto guciei S. Miguelengandi errecibitu dituzte mesediac calidade edo condicio gucitaco devotuac: Patriarcac, Profetac, Emperadoriac, Erreguiac, Principiac, Generalac, Erriyac, Ciudadiac, Provinciac, Erreñubac, eta mundu guciac arquitu izandu du, S. Miguel baitan laguntasuna; Chiqui ta aundiyac, pobreac eta aberasac, eriyac eta sanuac, justuac eta pecatariyac, iz batian esan dezagun, beragan erremedio billa etorri diran guciac izandu dira aditubac: Eztago idiqui besteric escritura Santuco liburubac, guztia dago beteric S. Miguelen mesediaz, S. Miguelec lagundu dien condicio gucitaco sujetuaz. liburu santuotan icusten dugu lagundu ciola Principe Gloriosuonec Legue zarrian Abraan, Ysaac, jacob, Josue, Gedeon, Ezequia, Daniel, Abacuc, eta beste ecin contatuala bere debotori: Eztago idiqui besteric El. Erreguietaco historiya, ta yeusico dugu Leon, izenontaco amalaugarren Aita Santubari lagundu ciola S. Miguel Ainguerubac Sarracenuen contra; Constantino Emperadoriari bere etsai guciac vencitzen; Casimiro Poloniaco Erreguia Alfonso Portugalgua eta beste asco Erregue ta Principec izandu dubie S. Miguelen premiya moruac eta beste gueiñaraco esaiyac menderaceco, Ygualmente Ciudadiac, eta Errenubac artu ditu(z)te S. Miguelen favoriec: Roma, Zaragoza eta beste asco atera ditu S. Miguelec estutasun aundiyetati; Francia Yguelesen mendeti, America bere contrariyotati. ¿Eta España? Ecin esan, eta ecin pensatu siquera deitezquen arin bat gueneraciyo gueizto infiel eta barbaroren menderatic. Estiendase algo, maxime  sobre esta parte. Justuei cenbat modutara lagundu eztio S. Miguel Ainguerubac? S. Juan Evangelista, S. Pedro, S. Pablo, eta beste ecin contatualari lagundu cion milla aldetara beren carreran. ¿Eta Becatariyei? Becatariyac esperimentatu otedubie S. Miguel Excelsis onen laguntasa? Bai por cierto. ¿Eta norc gueiyago? N. Adizale devotuac? Esan dezala bestela Goñico Caballero Dn. Teodosio eguiyazco penitentiac; ¡Caballero Noblia! Cer favore, edo mesede recibitu ciñuben cere estutasunian Aingueru ederonengandi; Nic esanen dizubiet. Eztut dudatzen gucioc arricen zaridela ainbesteco S. Miguel Aingu(e)ruban laguntasun, eta mesedias bere devotuei eguin dizquionas: Baña ¿Ontan aitcen dirala uste dezube Principe Soberano orrec emen eguin dituben prodigio eta marabilla aundiyac? Ez N.C.T.E. Eztira emen acabacen; Orain asten dira esate bateco moduban; esan deciela bestela inguruetaco erriyac, vailliac, Nafarrua guciac bere ingurutaco Provinciaquin mendi temple gueiztocuontan aparecitu zan esquero esperimentatu ditubien gauza miragarriyac, esan dezala Templo Santuontaco Capilla santa orrec Cerutic etorri zan Ymagiña ederrorec, Presente milagrosuorrec, cembat gauza orden naturalian ezaudenac eguin diran emen S, Miguelen bitartez; Esan dezatela eriyac, mutubac, ta inchubac S, Miguelen bitar(tez) erremediyua emen alcanzatu dubienac: Yzeguin deciela becatariyac S. Miguelen medios emen barcaciyua alcanzatu dubienac; Yzeguin deciela Justuac emen gracia eta ondasunac alcanzatu ditubienac Esan dezaigula Miguel d’Errazquiñec berac artucituben favoriac. Onenbeste eta ecin contala gueiyago izanic Principe Excelsuonec favoritubac, arla Leguezarrian, nola berriyan beti denbora gucitan, lecu gucitan eta particularmente guretaco zoriyonian aparecituzan lecu santuban, beraren alabanzetan, beraren honrran goratuzan Templosantu bontan, eta beronen ingurutan ¿Nor izanen da satisfaciyo guciarequi necesidade gucitan S. Miguel billatuco eztubenic? Nor S. Migueli deituco eztionic estutasun gucietan; Animo debotuac, emen daucazubie gaiz gucien erremediyua, emen daucazubie Dn. Teodosio dragacera atera zan dragona bertan acabatu zubena, emen Lucifer, edo Demoniua Jaunaren contra minzatu zenian Ynfernubaren ondarreraño bota zubena, emen, emen daucazubie S. Miguel Excelsis Jaunaren Ministro escogituba, emen, mendi altuontan Centiñelan zuben alde; emen dago alerta noiz deituco diozubien escuban erremediyua dubela; emen ezpatazarmaturic noizlagun biarzariden ceren esaiyen contra, eta Elizaren enemiguen contra: Eta oin celosua bada guretaco nor izaenda Aingueru Santuboni devociyo eztionic, edo gutchirenaz emendic aurrera izango eztionic? Nola da posible ez amatzia, honrratzia, eta ez nai izatia ainbeste graciarequin Jaunac aberastu zuben Principe maitagarri eta viotcecuori? Jaunaren Majestadia empeñaturic bere honrra eta gure provechutaraco graciasco ondasun guciaqui S. Miguel aberastucen, eta guc ezguera empeñatuco Jaunari gusto ematiagati ta gueren interesagati amatzen ta honracen? S. Miguel da gure adisquideric aundirena, eta guc eztugu naizango izatia S. Miguelen adisquidiac? Bai por cierto, nai biardegu izan aundirenac Jesus eta vere Amas landara, Cergatic bera dan Jaungoicuaren adisquideric aundirena, Jaungoicuan gueiyen gracias ondasunas aberastu dubena eta gure Jaunarequi valimenturic aundirena daucana Salva Maria re Jauna beraren Amac; Edozeiñec nai izaten dio adisquide on batei, Edociñec naidu beretaco valimentu eta poderiyo aundico bat, S. Miguelen baitan arquicen dira adisquideric onenaren cualidadiac, eta valimenturic aundirena Jaunaren aurrian, Cergati S. miguel da Jaunac distinguitu zubena 9. Aingueru santuben Corutaco Espiritu eder ayes eman cizquion doaiyac, eta gracia guciaqui aberastu zubena, S. Miguel da Aingueru gucien Principia, Lucifer pellañ vencitu zuen Capitan valerosua, Jaunac amoriyo gueiyena diona, gure Jaunaren adisquideric principalena, Emperadoriac, Erreguiac, etc. Erreñubac, Provinciac, etc. eren estutasunetan amparatu ditubena eta munduba marabillaz ta gauza miragarris bete dubena, onen conforme ceiñen adisquidetasuna izanen da guretaco onena, Ceiñen valimentuba andirena? Ez dudatu, S. Miguelena ¿Marias landara S. Miguelena, Yzena bera Miguelena da Misteriosua, eta nor izanen da Miguel bera? Justamente merecidu bada Miguelec general.te mortal gucien amoriyuac devociyuac eta honrrac cergati Miguel den naturaleza humana degun gucien Defensoria: Justamente merecidu Christau gucien estimaciyua, eta devociyua, cergatican Migl. den Elizaguciaren Patroi eta Guardiya Leiyala: Justamente merecidu Español guciena cergati bera dan Naciyo Catolicuontan fede divinua conservacen diguna, eta Justisimamente merecidu estimaciyua, honrra, ta devociyua Nafartarrengandi, Cergati honrratu guiñuzquiyen bere presenciyarequi, bere Ymagiñarequi jarricelaric Aralargo Mendi altu ontan gucien defensore eta amparoric onena.

III

Eccé Michael unus de Principibus primis venit in ajutorium meum; Danielis

cap. 10 v. 13

Ona emen non Miguel Principe gucietan principalenetatic bat etorri den nere favorean.

Aundia da Catolicoac, aundia eta gucis admirablea da objetoa, ceñen solemnidadeac ocupacen duen gaur Elizamasantaren atencio gucia, eta ceñec juntatu gaituen gu gucioc templo santu ontan. Ala da, zuec cristau valerosoac ezaituenac icaratu ez aldapac ez tempestadeac, aundia da zuec eguin duzuen sacrificioa, aundia zuen fedea; baño orañic gueyago merecidu Aingueru soberano arrec, ceñec ganaco devocioac ecarri zaituen mendi santu ontara Sn. Miguel diot Ceruco ejercitoan Principe deicen dion bezala Sn. Basilioc Aingueru soberano ori, ceñen formacioan manifestatu zuen Jaungoicoac bere poderic, Principeura ceñen hizatea ensalzacen duen Jaungoicoac deicen diola bere ordescoa, Sn. Pantaleonec dion bezala, Capitan veleroso ori, bere ezpata zorrozarequin, Nor Jaungoicoa bezala venciyu zuen Lucifer eta vere Aingueru lagun gaiztoac, soberbias beteric alchatu ciranac Jaungoco beraren contra, Sn. Miguel diot ceñen hizenian comprendiyuric dagoan Jaungoicoarena, auda objeto aundia escacen duena gaur guere atencio eta errespeto gucia, dignoa da, guc alabaceno, eta honraceco gueren culto eta veneracioaquin.

Bay nere adizale maiteac, nic hizeguin bear dizuet gaur Daniel Pro(fe)taren hicequin, errespeto eta beneracio guciarequin, beguira zayozuela Aingueru glorioso orri, gloriaren Erregueren principe orri ceñen lagunza eta poderi arrigaria alcanzatuco degun guc gucioc, denoc Sn. Lorenzoc Justiniacoc esaten digun bezala, empleacen baguera onen culto eta veneracioan devocio eguiazcoarequin.

Eguiazqui nere adizale maiteac, Espiritu celestial guciac, Angue(ru) guciac dignoac badirare, honraceco guc gueren culto eta devocio gucia aquin, alare Sn. Miguel Principe glorioso onec, escacen du gure devocio eta culto gucia, ya considera dezagula onen dignidade escelentia, ya onen borondate ona favorecico genero humano gucia, orrengatic ala nola Faraon Erregueren subdito guciac, gusto aundiarequin alabatu bazuten José mutil gazte ura, arrengandic errecibiyu ciyuzten favoreagatic, denac amatu bazuten, denac obediyu bazuten, arc ematen ciyien encargüetara, denac honratu bazuten, ecin gueyago, guise berean portatu beardegu guc, empeñacen guerala, honracen, eta alabacen, Sn. Miguel Principe glorioso ori bere dignidade eta excelencia dala medio, cumplicen yugula Jaungoicoac Sn. Miguelen medios encargacen gaiyuen gauza guciac, amacen degula amorio particularrarequin, reverenciacendegula errespetoric oberenarequin, eta egoten guerala beti prest cumpliceco Jaungoicoac Sn. Miguel Aingueruaren medios encargacen gaituen mandatu edo encargu guciac, eguiyen yugula Sn. Miguelen honran hizan deyezquen gauza guciac, ceñetan baitago edo consisticen baitu Sn. Miguelen ganaco devocioa, segun esaten digun santo Tomasec, ecin ucatu guc Sn. Miguelen honran eguiyen diren religioso obraric, bere dignidadea eta escelencie dala medio cergatic N. A. M. Nolacoa da Sn. Miguel glorioso onen dignidadea, nolascoa onen borondatea gure ganaco? edo Adanen seme gucienzat? ecuszazue emen ceiñ hizanen den nere asuntoa ocupatuco duena zuen atencio piadosoa momentu batean; Sn. Miguelen dignidadea et escelencia, Sn. Miguelen proteccioa edo amparoa guizonen ganaco esplicaceco bearbezala lagun zadazue alcanzacera graci divinoa, paracen degula viyarteco Aingueruen Erregiña M. S. saludacen degula Aingue(ru) Sn. Gabrielen salutacioarequin. Ave M.

Et ecce Michael unus de Principibus primis venit

Da egui bat da, cristau maiteac, segun esaten diguten Elizaco doctoreac, Jaungoicoaren divinidade, eta bere misterio comprendiyu ezdiyequenas landara, Jaungoicoac eguin yuen gauza gucietan aundienac eta arrigarrienac, direla direla espiritu celestialac edo Aingueruac, criatu ciyuenac bera serviceco eta alabaceco eternamente Aingueru oc dira segun esaten digun Sn. Juan Damascenoc, sustanci espiritualac, eta entendimentu arguiac eta purisimoac, guizonaren entendimentu chiquiac ezin comprendiyu dechaquenac. Au da dudaric gave arrazoya cergatic Espiritu santuac esaten digun Salomon profetaren medios, ezgaiteza sartu curiosidaden jaquiyera gure entendimentuac cein alcanzatu dechaquen gauzac, bada Sn. Pauloc dion bezala, escribicen ciela corintioco gendeari esaten cien, guizona ezdela capaz ezaguceco Jaungoicoaren obra poderosoac.

Principio onen ezagumentue bacarric asquida comprendi dezagun guciac, cenbatecoa den dignidadea eta escelencie espiritu celestial ayena, arquicen diranac Jaungoicoaren tronoan baño alare Ainguru guciac dignoa(c) badirare guc errespetaceco eta honraceco beren dignidade eta excelencias, Sn. Miguel Ainguerua da orrenga(tic) guc beguiratu eta consideratu bear deguna, gucietan dignona, gucien principe gucien burua bezala segun esaten digun Sn. Pantaleonec, Sn. Miguel berac deiyu cion bere buruari ceruco ejercitoan Principe, agertu cizayonean Josué valeroso arri, Jericoco campoan armaturic, ego sum Princes exercitus Domini Ni naiz Jaungoicoaren ejercitoan principe, au bera aseguracen digute Sn. Juan Crisostomoc eta Sn. Basilioc, deicen diotela Sn. Migueli, espiritu celestial gucien Capitan generala, gucien burua, au bera adicera ematen digu Sn. Lorenzo Justinianoc esatendigula, Ala nola Lucifer infarnuan baita espiritu gaizto gucien burua edo principala, ala Ceruan Sn. Miguel da espiritu on gucien burua edo principala gracias eta glorias beteric acompañacen dutenac Erregue gucien Erregue, Jaun gucien jauna, Beraci Aingueruen coru contacen dire, Serafinec, querubiñec, Tronoac, Dominacioac, Principadoac, Potestadeac, virtuteac, Arcargueruac, eta Aingueruac, eta denan directorea deicen dio Sn. Migueli Doctore Sofronioc, onela hizegui digute, nere adizale maiteac, onela hizaguiyen digute Sn. Miguel Aingueru glorioso ontaz, Elizaco Aita Santuac eta Doctore guciac.

Baño ezpaligutere esanen elizco doctoreac, cein aundia den Sn. Miguelen dignidadea eta excelencia ¿Jaungoicoac berac ezdigu manifestacen escritura Sagradotan? bai por cierto cristau maiteac, Jaungoicoa da Daniel Profetaren medios esaten diguna guciori, fijazazue zuen atencio gucia Sn. Miguelengan, eta icuszazue or Principe gucien artean Principalenetatic bat. Ecce Michael unus de Principibus primis venit in ayutorium meum.

Sn. Miguelen devoto jaquinsu batec esaten digu, Aingueru au cela eta ez besteric, ceñec creacioarequin, erremediatu ciyuen Jaungoicoac Lucifer Aingueru reveldeac eguin ciyuen calteac, bada erri Judio arren gogortasuna comvertiyu nai ezuena, erremediatu bazuen Jaungoicoac converticearequin gentillac, postula a me et dabo tibi gentes, judiac baño fielagoac, Judasen traicioa edo infidelidadea erremediatu bazuen Jesusec eligicearequin arren toquian Sn. Matias, Judasen condenacio errepa(ra)tu edo erremediatu bazuen converticearequin Sn. Paulo guise verean Lucifer Aingueru gaiztoarren galera alchatucena soberbias beteric Jaungoicoaren contra, erremediatu zuen Jaungoicoac, elegicen zuela Luciferren toquian Sn. Miguel Ainguerua, ematen ciela Aingueru santu gucieri gucien Principe bezala gucien buru, denetan aundiena.

Ez diyeque dudatu N. A. M. ezdiyeque dudatu, Sn. Miguel dela Aingueru santu ura ateracena Jaungoicoaren escuetatic abrasaturic amorio divinoan Serafinec bezala, arguitasunas beteric querubinac bezala autoridadez beteric Potestadeac bezala, representacen zuela Jaungoicoaren Sabidori infinitoa Dominacioac bezala, Jaungoicoaren poderie guciarequin reveztiyuric cumpliceco negocio guciac. Ni naiz jacoben Jaungoicoa esan cion ocasio batean Sn. Miguelec Moises Profeta aundiari, Ni naiz Jacoben Jaungoicoa, ez Sn. Miguel cergatic Jaungoicoa dalaco, baicic cergatic manifestaceco Jaungoicoac bere edertasun infinitoa guizonari, eleguiyu zuelaco Sn. Miguel bere representatea edo imagina bezala, asco toquitan icusten degun bezala escritura sagradotan.

Bada egui on vistan, ezaguturic Sn. Miguelen dignidadea eta escelencie, nola ez dugu consideratu biar dignoa gure culto eta veneracio gucias, eta oso dignoa hizateco guc devocioric andiena? Jose lenago esan dudan mutil gaste ura Faraon Erreguec eguin zuelaco bere lendavicico ministroa, honratu bazuen Egipto guciac, jarcencirala denac belaunico, deicen ciotela salvadorea, necesidade aundietatic libratu ciyuelaco, Ysrraelgo erri guciac Medoac eta Persac honratu bazuten Mardoqueo Asuero Erregueren tronoan icusi zutenian, Principe gucietan principalena eguiñic, nola ezdugu honratu biar guc Sn. Miguel glorioso ori jaquinic dela Paraisoco principe, cein honracen edo distinguicen duten Ceruco habitante gucia gaur Eliz ama santac ca(n)tacen duen bezala Bay ner adizale maiteac au gucia, escacendu gure partetic Sn. Miguel Aingueru glorioso onen dignidade et escelenciec.

Orain anadicen dut Sn. Miguelen proteccio eta amparoac guer(e) favoretan escacen duela gure partetic devocioric fervorosoena edo oberena.

2.ª parte.

Eta eguiazqui cristau maiteac ezda posible contacea Sn. Miguelec eguin yuen favoreac, genero humanoaren favoretan. Predicadore cristiano guciac empeñatuco baliraquere ensalzacen Sn. Miguel protencioa arrigaria, ezliceque posible hizanen contacea bat banaca Sn. Miguelec eguinyuen milagroac defendiceco guizonac; Ecarchazue zuen memorira siglo guciac, epoca guciac dembora guciac, eta ezdezue icusico ez siglo bat ez epoca ba(t), ez demboraric, ceñetan ezdan manifestatu Sn. Miguelen proteccioa edo amparoa ala justoanzat nola pecatarienzat.

Gure lendavicico gurasoac Adan eta Eva desterratuac hizandu baciren Paraisotic beren desobediencia zela medio, beren pecatuen castiguan, Historiadore sagradoac esaten digute, Sn. Miguel Ainguerue cela beren destierro(an) amparatu eta defendiyu ciyuena eracusten ciola Adani, nola trabajatu bear zuen lurra, irabazteco bere aurpeguiaco izardiarequin bere sustentoa, cein baicen castigua ceñetara condenatuac hizandu ciren beren pecatua zala medio. Bai historiadore oc berac esaten digute, Sn. Miguel zela diluvioa baño lenago visitatu eta consolatu ciyuena dembora artaco fielac, Sn. Miguel cen, Jauncoicoaren Aingueru au cen, diluvioaren ondorean libratu zuena Abrahan Patriar(ca) Moriaco mendian ezezan sacrificatu bere seme bacarra Ysaac Sn. Miguel cen Ysrraeletarran favoretan, sujetatu ciyuena Balaan impio arren empeñoac ezezan bota maldicioric, Sn. Miguel cen Judit emacume valerosa ura amparatu zuena, fortaleciyuzuena. Olofernes vencicen, Sn. Miguel cen Judas Macabeoari eman ciona valoreric asqui venciceco. Timoteo generalaren ejercito poderosoac; Azquenic Erri Judioac ere ezagutu zuen bere favoretan Sn. Miguel Aingueru onen amparoa.

Elizama santac beti contatu du Sn. Miguel bere protectoreric principalena ama virgiñas landara, Erromaco Aita santuac beren necesidadetan apuroric aundienetan esperimentatu du Sn. Miguel Aingueru glorioso onen poderie, eta mundu guciac bere necesidadetan acudiyu du, eta ez banoan, Sn. Miguelengana, libraceco gaiz gucietatic. Nai banuque nic orain esan zueri nolaco favoreac nolaco lagunza esperimentatu zuen Constantino Emperadoreac, Majencio tirano arren contra eguin zuen guerra artan vici valiz Dn. teodosio Goñico Caballero ura, cembat gauza ez liyigu esanen Sn. Miguelen proteccioa edo lagunzaren gañean? O! cristau maiteac or daucazue categogorrac templo santu ontan berac ilce batetic cincilica, cer esaten dizue cate oyec, voza mutu baño arrigarriarequin esaten digute guciori Sn. Miguelen poderie Sn. Miguelen amparoa, Bano acudiyu gave batere dembora pasatuetara, gueroc ezdugu icusten edo esperimentacen Sn. Miguel Aingueru glorioso onen valimentue edo poderie guizonen favoretan? Sarzaitezte cristiandadeco Elizetan eta ezduzue apenas icusico villatuco duzue elizabat bacarric ezdagoena dedicaturic Aingueru santu oni edo ezdiona eguin aldare bat emateco culto eta beneracioa.

Erriac berac eracusten arizaiquigu cenbatecoa den Aingueru santu onen poderie; beguira cristau maiteac; Jaungoicoac errepartiyu yu bere graciac eta doayac Aingueru eta Santietan, bazuei ematen die graci genero bat beste bazuei diferentia, bazuc pestearen contra, beste bati incendioan con(tra) Sn. Roque, santa Agueda, baño Sn. Migueli eman dio Jaungoicoac poderi generala gauz gucien contra, orrengatic acudicendute erriac Sn. Miguelengana gaiz gucietan, ez solamente gendien enfermedade edo necesidadetan, baicic baitare animalien enfermedadetan ere, Cer esan naidu onec baicic Sn. Miguel dela gaiz gucien contrato Abogadu generala, ala nola den ceruco ejercitoan generala? Ez da posible esatea Sn. Miguelen eguin yuen favoreac particularrean, esan dezaqueguna da, Sn. Miguel vere devoto eguiazcoanzat, dela iturri bat aberasa aicen ezdena, puzu bat ondarric ezduena; Errazago lizaque dio Sn. Pantaleonec, errazago hizanen lizaque leurricea lurra edo mundu gucia eta contacea Ceruco hizarrac, ezena esan edo jaquin, beneficioac edo favoreac eguin yuenac Aingueru soberano onec genero humanoan favoretan.

Eta egui au vistan honracean honracen den bezala eche santu au Sn. Miguel Elcesis titulu edo hizenarequin, celebracean Elizama Santarequin Principe soberano onen solemnidadea Cer gauza justogocoric eta obequi pensaturic hizandiyeque baicic guciac reuniyuric ofrecicea baño gueren culto eta veneracioric aundiena. Bai cristau maiteac Sn. miguel da Aingueru elegiyua Jaungoicoaren gandic favoreciceco genero humano gucia, eta ceni Jaungoicoac encomendatuyion destinoric honrosonac, cenen culto eta beneracioarenzat eguin yuen beste Aingueru gucienzat baño templo gueyago, da Azquenic Sn. Miguel, ceruco habitante guciac, honracen obsequiacen eta reverenciacen dutena, quem honorificant Angelorum cives. Dignoa da bada Miguel guc honraceco gueren culto eta beneracioaquin, dignoa hizateco devocioric oberena.